Ornitoz

Ornitoz (yunonça ornis, ornithos — «quş»), psittakoz — odam va parrandalarda uçraydigan yuqumli kasallik. Uni xlamidiyalar guruhiga kiruvçi Chlamydophila psittaci (eski nomi Çlamydia psittaci) bakteriyasi qözğatadi. Odamda kasallik köpinça isitma va öziga xos zotiljam (interstitsial pnevmoniya) körinişida keçadi. «Psittakoz» nomi kasallikning tötiquşlar bilan boğliqligidan kelib çiqqan.1

Rusça Vikipediyaga köra, qözğatuvçi odam organizmida hujayra içida köpayadi, taşqi muhitda esa 2–3 haftagaça saqlanib qolişi mumkin. Kasallik manbai — uy va yovvoyi quşlar. ÖzME'ga köra, u tötiquş, kaptar, ördak, ğoz, çumçuq, tovuq va boşqa parrandalardan odam va çorva mollariga yuqadi; kaptar köp boqiladigan joylarda ayniqsa keng tarqalgan. Rusça Vikipediya epidemiologik jihatdan eng xavfli manbalar qatorida ördak va kurkalarni, uyda saqlanadigan tötiquş va kanareykalarni hamda şahar kaptarlarini sanaydi.

Infeksiya asosan havo-çang yöli bilan yuqadi: odam quş axlati, tumşuq ajratmalari va patlar zarralari aralaşgan çangni nafas bilan yutganda kasallanadi. Şu sababli parrandaçilik xöjaliklari, hayvonot boğlari, göşt kombinatlari va quş sotiladigan dökonlarda işlaydigan kişilar köproq xavf ostida böladi. Rusça Vikipediyaga köra, kasallik sovuq mavsumda tez-tez uçraydi.

Kasallik ötkir va surunkali şakllarda keçadi. Rusça Vikipediyaga köra, yaşirin davr 6 kundan 17 kungaça, köpinça 8–12 kun davom etadi. ÖzME'ga köra, odamda kasallik birdaniga boşlanadi: bemorning madori quriydi, boşi oğriydi, uyqusi buziladi va harorati kötariladi; isitma 18–20 kun davom etişi mumkin. Rusça Vikipediyaga köra, harorat 39 darajadan oşadi, muşaklar oğriydi, 2–4-kunlarga kelib quruq yötal va köks oğriği bilan öpka zararlanişi belgilari paydo böladi, birinçi hafta oxirida jigar va taloq kattalaşadi. Harorat pasayganidan keyin ham bemor uzoq vaqt holsiz yuradi, oğir holatlarda töliq tuzaliş 2–3 oyga çöziladi. Kasallikning meningit bilan keçadigan va öpka zararlanmaydigan noodatiy şakllari ham uçraydi.

ÖzME'ga köra, parrandalarda kasallik 8–9 kun davom etadi va odatda kasal quşlarning 30 foizgaça qismi nobud böladi.

Rusça Vikipediyaga köra, ornitoz tetratsiklin guruhidagi antibiotiklar bilan davolanadi; ular kötara olinmagan hollarda levomitsetin va eritromitsin qöllanadi, ammo ularning samarasi pastroq. Kasallikni bartaraf etgandan keyin hosil bölgan immunitet qisqa muddatli bölgani uçun qayta kasallaniş holatlari ham uçraydi.

ÖzME'ga köra, oldini oliş uçun veterinariya-sanitariya tadbirlari ötkaziladi, kasal parrandalar söyiladi, şaxsiy gigiyena qoidalariga va parrandaçilik xöjaliklarida sanitariya tartibiga qat'iy amal qilinadi.