Ortogenez

+ Ortogenez (yunonça «orthos» — töğri va «genesis» — paydo bölmoq) — evolyutsion ta'limotdagi konsepsiya bölib, unga köra tirik tabiatning rivojlanişi organizmlarning öz içki omillari bilan belgilanadi va oldindan muayyan …

+ ## Asosiy ğoyasi

+ ÖzME'ga köra, ortogenez tarafdorlari tirik tizimlardagi özgarişlar tabiat tomonidan qat'iy belgilangan yönalişlar böyiça sodir böladi va keyin naslga ötadi, deb hisoblagan. Rusça Vikipediyaga köra, bu konsepsiyada evolyu…

+ Inglizça Vikipediya ortogenezni «töğri çiziqli evolyutsiya» deb tuşuntiradi: organizmlarda göyoki biror maqsad sari, masalan, murakkablik tomon rivojlanişga tuğma intiliş bor. Tarixçi Piter Bouler ta'rifiça, bu qaraşda ö…

+ ## Tarixi

+ Inglizça Vikipediyaga köra, «ortogenez» atamasini 1893-yilda biolog Vilgelm Xakke kiritgan, nemis zoologi Teodor Eymer esa unga birinçi bölib ta'rif berib, tuşunçani keng tarqatgan. ÖzME va rusça Vikipediyaga köra, Eymer…

+ Rusça Vikipediyaga köra, Rossiyada ortogenezning turli variantlarini zoolog va geograf L. S. Berg (nomogenez konsepsiyasi muallifi), entomolog A. A. Lyubişev va paleobotanik S. V. Meyen qöllab-quvvatlagan; N. I. Vavilovn…

+ ÖzME'ga köra, 20-asrda ortogenez tarafdorlari evolyutsiya yönalişini moddiy asosga ega bölmagan omillar bilan yoki, aksinça, genetik kodga azaldan yozib qöyilgan içki omillar bilan boğlaşga harakat qilgan. Rusça Vikipedi…

+ ## Tanqidi

+ Genetika va evolyutsiya nazariyasini birlaştirgan zamonaviy sintetik nazariya şakllangaç, biologlar ortogenezdan deyarli butunlay voz keçgan. Inglizça Vikipediyaga köra, Ernst Mayr 1948-yilda bu atama «qandaydir ğayritab…

+ ÖzME'ga köra, evolyutsiyani avtogenetik, ya'ni faqat içki sabablar bilan tuşuntirişga urinişi tufayli ortogenez Çarlz Darvin ta'limotiga qarşi turadi. U ortoseleksiya tuşunçasidan ham farq qiladi: ortoseleksiyada tabiiy …