Özbek Şöro Sotsialistik Jumhuriyati
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Özbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi (Özbekiston SSR) — Sovet Ittifoqi tarkibiga kirgan respublikalardan biri. U 1924-yildagi milliy-hududiy çegaralaniş natijasida taşkil topgan va 1991-yilda mustaqillik e'lon qilgunga qadar mavjud bölgan. Maqola mavzusi aholi punkti sifatida körsatilgan bölsa-da, manbalarda u davlat tuzilmasi (respublika) sifatida tasvirlanadi.
Tarixi
13Rusça Vikipediyaga köra, respublika 1924-yil 27-oktabrda milliy-hududiy çegaralaniş natijasida taşkil etilgan. Özbekça Vikipediyada yozilişiça, Turkiston ASSR, Buxoro va Xorazm xalq sovet respublikalarining asosan özbeklar va qoraqalpoqlar yaşaydigan qismlarida vujudga kelgan. Umumözbek sovetlarining birinçi qurultoyi (Buxoro, 1925-yil 13–17-fevral) respublikani taşkil etiş töğrisida deklaratsiya qabul qilgan; 1925-yil 13-mayda u SSSR tarkibiga kiritilgan. 1924-yildan 1936-yilgaça Özbekiston Sotsialistik Sovet Respublikasi deb atalgan.
Poytaxt 1925-yil fevraldan mayigaça Buxoro, maydan 1930-yil oxirigaça Samarqand, undan keyin Toşkent bölgan. Rusça manbada Toşkent poytaxt qilingan sana 1930-yil 17-avgust deb körsatilgan. Tojikiston ASSR 1929-yilgaça respublika tarkibida bölgan, Qoraqalpoğiston ASSR esa 1936-yilda qöşilgan.
1930-yillarda ommaviy qatağonlar avj olgan: Fayzulla Xöjayev, Akmal Ikromov va boşqa rahbarlar, şuningdek Fitrat, Çölpon, Abdulla Qodiriy kabi ziyolilar otib taşlangan. Ikkinçi jahon uruşida respublikadan 1,5 million kişi frontga ketgan, Özbekistonga 1 milliondan ortiq kişi evakuatsiya qilingan, 1943–1944-yillarda bir qator xalqlar köçirib keltirilgan. 1980-yillarda „paxta işi“ yuritilgan. 1990-yil 20-iyunda suverenitet deklaratsiyasi qabul qilindi, 1991-yil 31-avgustda mustaqillik e'lon qilindi.
Geografiyasi
13Respublika şimol va şimoli-ğarbda Qozoğiston, şimoli-şarqda Qirğiziston, janubi-şarqda Tojikiston, janubi-ğarbda Turkmaniston SSR bilan, janubda Afğoniston bilan çegaradoş bölgan. Maydoni 447 400 km². 1987-yilda tarkibida Qoraqalpoğiston ASSR, 12 oblast, 155 rayon va 123 şahar bölgan (boşqa ma'lumotda 156 rayon, 98 posyolka keltirilgan).
Aholisi
13Aholi 1926-yilda 5 milliondan ortiq, 1989-yilga kelib 20 million bölgan. 1989-yilda 14 milliondan ortiq özbek, 933 600 tojik, 808 200 qozoq, 411 900 qoraqalpoq yaşagan. Rusça manbaga köra 1939-yilda aholi 6 271 269 kişi bölgan.
Iqtisodiyoti
13Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, sanoatda elektr energetikasi, maşinasozlik va kimyo işlab çiqariş mavjud bölgan; Sirdaryo, Angren, Toşkent issiqlik elektr stansiyalari va Çorvoq kabi GESlar işlagan. Tabiiy gaz, neft, rangli metallar va oltin qazib olingan. Respublikada paxta yakkahokimligi örnatilgan; 1960-yillarda Orol dengizining qurişi boşlangan.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Rusça manbaga köra, 1939-yilga kelib savodxonlik 78,7 %, 1970-yilda 99,7 % ga yetgan. 1975/76 öquv yilida 42 oliy öquv yurti va 9,7 ming umumta'lim maktabi bölgan; yirik oliygohlar qatorida Toşkent va Samarqand universitetlari sanalgan. Ilmiy markaz — Özbekiston SSR Fanlar akademiyasi edi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Özbek Şöro Sotsialistik Jumhuriyati // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/863 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAÖzbek Şöro Sotsialistik Jumhuriyati. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/863
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/863
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q484578wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q4073249wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.