Amaliy astronomiya
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 387–388-b. — ziyouz.com
Amaliy astronomiya - astrometriyannt astronomik kuzatişlar vositasida vaqt, geografik koordinatalar va turli yönalişdagi azimutlarni aniqlovçi, ularning özgarişini örganuvçi bölimi. A.a. geodeziya va xaritografiya ehtiyojlari uçun geografik koordinatalarni aniqlaş (astronomik geodeziya), navigatsiya (dengiz astronomiyasi), samolyotning havodagi koordinatalari va harakat yönalişini aniqlaş (aviatsiya astronomiyasi) b-n şuğullanadi. Kosmik kemalarning sayyoralararo fazodagi vaziyatlarini aniqlaş (q. Kosmik navigatsiya), şuningdek Oy sirtidan turib selenografik koordinatalarni aniqlaş usullari işlab çiqildi. 70-y. larda A.a.dan vaqt xizmati va kenglik xizmati ajralib çiqdi. Yerning sun'iy yöldoşlarini kuzatiş orqali geografik koordinatalarni aniqlaş usullari muvaffaqiyatli işlab çiqildi (q. Kosmik geodeziya). A.a.da qöllaniladigan usullar sferik astronomiyaning nazariy körsatmalariga asoslangan. A.a.da universal asbob, Kuçma passaj asbobi, zenit teleskop, vertikal doira, prizmali astrolyabiya, dengiz va aviatsiya sekstanta, Yerning sun'iy yöldoşlarini kuzatiş uçun fotografik kamera va b. asboblar işlatiladi. Vaqtni ölçaş uçun kvars yoki mayatnikli soatlar, dengiz xronometrlari, vaqt signallarini qabul qiluvçi apparatlardan ham foydalaniladi. Aa. asboblarningtuzilişini asbob xatoliklarini tekşiriş nazariyasini öz içiga oladi.
Q.: Kosmik geodeziya, Kosmik navigatsiya
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АМАЛИЙ АСТРОНОМИЯ - астрометрияннт астрономик кузатишлар воситасида вақт, географик координаталар ва турли йўналишдаги азимутларни аниқловчи, уларнинг ўзгаришини ўрганувчи бўлими. А.а. геодезия ва харитография эҳтиёжлари учун географик координаталарни аниқлаш (астрономик геодезия), навигация (денгиз астрономияси), самолётнинг ҳаводаги координаталари ва ҳаракат йўналишини аниқлаш (авиация астрономияси) б-н шуғулланади. Космик кемаларнинг сайёралараро фазодаги вазиятларини аниқлаш (қ. Космик навигация), шунингдек Ой сиртидан туриб селенографик координаталарни аниқлаш усуллари ишлаб чиқилди. 70-й. ларда А.а.дан вақт хизмати ва кенглик хизмати ажралиб чиқди. Ернинг сунъий йўлдошларини кузатиш орқали географик координаталарни аниқлаш усуллари муваффақиятли ишлаб чиқилди (қ. Космик геодезия). А.а.да қўлланиладиган усуллар сферик астрономиянинг назарий кўрсатмаларига асосланган. А.а.да универсал асбоб, Кучма пассаж асбоби, зенит телескоп, вертикал доира, призмали астролябия, денгиз ва авиация секстанта, Ернинг сунъий йўлдошларини кузатиш учун фотографик камера ва б. асбоблар ишлатилади. Вақтни ўлчаш учун кварц ёки маятникли соатлар, денгиз хронометрлари, вақт сигналларини қабул қилувчи аппаратлардан ҳам фойдаланилади. Аа. асбобларнингтузилишини асбоб хатоликларини текшириш назариясини ўз ичига олади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.