Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Arab xalifaligi

    Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 586-b. — ziyouz.com

    Arab xalifaligi (632 - 1258) -Arabiston ya.o., Yaqin va Örta Şarq, Şim. Afrika, Ispaniya, Markaziy Osiyo va Kavkazortini öz içiga olgan saltanat. 7 — 8-a.larda taşkil topgan. A.x. asosçisi payğambar Muhammad(as)ning eng yaqin safdoşi xalifa Abu Bakr - Arablar yuqorida zikr etilgan mamlakatlarni 633—715 y.lar orasida bosib olganlar. Bu mamlakatlar asosan «Xulafo ar-roşidin» («Töğri yöldan boruvçi xalifalar») va umaviylar zamonida fath etildi. Lekin abbosiylar bu ulkan hududni butun saqlab qololmadilar. Içki ixtiloflar ta'siri ostida A.x. 8-a. ning oxirlaridan boşlab mayda-mayda qismlarga parçalanib keta boşladi: 788 y. Mağribning ğarbiy qismida (hoz. Marokaş) idrisiylar (788 — 985), uning şarqiy qismida (hoz. Tunis) ağlabiylar (800 — 909) hukmronligi örnatildi. Xuroson va Movarounnahrda esa 9-a.ning 20-y.laridan boşlab mahalliy sulolalar: tohiriylar (821 - 873), safforiylar (867 - 903) va somoniylar (875 — 999) boş kötarib çiqdilar. Ular A.x.ga nomigagina tobe bölib, aslida mustaqil hukmdor edilar. A.x. 1258 y. möğullar tarafidan tugatildi (yana q. Xalifalik).

    Q.: Xalifalik

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    АРАБ ХАЛИФАЛИГИ (632 - 1258) -Арабистон я.о., Яқин ва Ўрта Шарқ, Шим. Африка, Испания, Марказий Осиё ва Кавказортини ўз ичига олган салтанат. 7 — 8-а.ларда ташкил топган. А.х. асосчиси пайғамбар Муҳаммад(ас)нинг энг яқин сафдоши халифа Абу Бакр - Араблар юқорида зикр этилган мамлакатларни 633—715 й.лар орасида босиб олганлар. Бу мамлакатлар асосан «Хулафо ар-рошидин» («Тўғри йўлдан борувчи халифалар») ва умавийлар замонида фатҳ этилди. Лекин аббосийлар бу улкан ҳудудни бутун сақлаб қололмадилар. Ички ихтилофлар таъсири остида А.х. 8-а. нинг охирларидан бошлаб майда-майда қисмларга парчаланиб кета бошлади: 788 й. Мағрибнинг ғарбий қисмида (ҳоз. Марокаш) идрисийлар (788 — 985), унинг шарқий қисмида (ҳоз. Тунис) ағлабийлар (800 — 909) ҳукмронлиги ўрнатилди. Хуросон ва Мовароуннаҳрда эса 9-а.нинг 20-й.ларидан бошлаб маҳаллий сулолалар: тоҳирийлар (821 - 873), саффорийлар (867 - 903) ва сомонийлар (875 — 999) бош кўтариб чиқдилар. Улар А.х.га номигагина тобе бўлиб, аслида мустақил ҳукмдор эдилар. А.х. 1258 й. мўғуллар тарафидан тугатилди (яна қ. Халифалик).

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.