Ateroskleroz
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 744-b. — ziyouz.com
Ateroskleroz (yun. athera — bötqa va skleroz) — yoğsimon modda (lipoid)lar almaşinuvi buzilib, ularning arteriya içki qavatida töplanişi va biriktiruvçi töqimaning ösib ketişi na-tijasida kelib çiqadigan surunkali kasallik. A. qon aylanişining umumiy va mahalliy buzilişi b-n birga keçadi. Arteriya devori töqimasi xujayralaridagi özgarişlar, ularda keçadigan biokimyoviy jarayonlardagi buzilişlar A. paydo bölişi va rivojlanişida muhim rol öynaydi. Arteriyalar devorining ayrim sohalarida fibroz töqima rivojlanişi, şu sohalarda xolesterin va b. moddalar yiğilişi A. paydo bölişiga olib keladi. Bu arterial qon bosimining kutarilişi yoki arterial gipertenziyaga (q. Qon bosimi) bevosita boğliq. A. avj olişiga sabab böladigan kasalliklardan biri qandli diabetdir. Bunday bemorlar vraçning doimiy kuzatuvi ostida bölişlari lozim. A.ga moyillik keyingi avlod vakillarining ma'lum bir qismi orasida irsiy yöl b-n utadi; ota-onasi A. b-n oğrigan şaxslar irsiy moyillikka yöl qöymaslik uçun uning ol-dini oliş çoralarini körişlari zarur. A.da barça arteriyalarning umumiy zararlanişi kam uçraydi. Asosan, boş miya, yurak, buyrak va oyoq tomirlari zararlanadi. Boş miya tomirlarida aterosklerotik özgarişlar avjiga çiqqanda qon aylanişining ötkir buzilişi — insult röy berişi mumkin.
Yurak muskulini qon b-n ta'minlaydigan tomirlar A.i toj tomirlar yetişmovçiligining yuzaga kelişiga sabab böladi. Bunday yetişmovçilik oqibatida stenokardiya, miokard infarkti va yurakning boşqa kasalliklari rivojlanişi mumkin. Oyoq arteriyalari sklerozida oyoqlar böşaşadi, boldir muskullari oğriydi va tortişadi, yurişda özgariş kuzatiladi. A.ning oldini oliş uçun arteriyalar devorining butunligini saqlaş va ularda xolesterin yiğilişiga yöl qöymaslik maqsadida bemorning hayot tarziga doir vraç maslahatlari va tavsiyalarini bajariş kerak.
Q.: Qon bosimi
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АТЕРОСКЛЕРОЗ (юн. athera — бўтқа ва склероз) — ёғсимон модда (липоид)лар алмашинуви бузилиб, уларнинг артерия ички қаватида тўпланиши ва бириктирувчи тўқиманинг ўсиб кетиши на-тижасида келиб чиқадиган сурункали касаллик. А. қон айланишининг умумий ва маҳаллий бузилиши б-н бирга кечади. Артерия девори тўқимаси хужайраларидаги ўзгаришлар, уларда кечадиган биокимёвий жараёнлардаги бузилишлар А. пайдо бўлиши ва ривожланишида муҳим роль ўйнайди. Артериялар деворининг айрим соҳаларида фиброз тўқима ривожланиши, шу соҳаларда холестерин ва б. моддалар йиғилиши А. пайдо бўлишига олиб келади. Бу артериал қон босимининг кутарилиши ёки артериал гипертензияга (қ. Қон босими) бевосита боғлиқ. А. авж олишига сабаб бўладиган касалликлардан бири қандли диабетдир. Бундай беморлар врачнинг доимий кузатуви остида бўлишлари лозим. А.га мойиллик кейинги авлод вакилларининг маълум бир қисми орасида ирсий йўл б-н утади; ота-онаси А. б-н оғриган шахслар ирсий мойилликка йўл қўймаслик учун унинг ол-дини олиш чораларини кўришлари зарур. А.да барча артерияларнинг умумий зарарланиши кам учрайди. Асосан, бош мия, юрак, буйрак ва оёқ томирлари зарарланади. Бош мия томирларида атеросклеротик ўзгаришлар авжига чиққанда қон айланишининг ўткир бузилиши — инсульт рўй бериши мумкин.
Юрак мускулини қон б-н таъминлайдиган томирлар А.и тож томирлар етишмовчилигининг юзага келишига сабаб бўлади. Бундай етишмовчилик оқибатида стенокардия, миокард инфаркти ва юракнинг бошқа касалликлари ривожланиши мумкин. Оёқ артериялари склерозида оёқлар бўшашади, болдир мускуллари оғрийди ва тортишади, юришда ўзгариш кузатилади. А.нинг олдини олиш учун артериялар деворининг бутунлигини сақлаш ва уларда холестерин йиғилишига йўл қўймаслик мақсадида беморнинг ҳаёт тарзига доир врач маслаҳатлари ва тавсияларини бажариш керак.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.