Bosim

Bosim — biror jismning boşqa jism sirtiga tik yönalişda ta'sir qiladigan kuçlar intensivligini ifodalovçi fizik kattalik. Pa yoki kgk/sm2 da ölçanadi. Jism sirtiga tik ta'sir qiladigan kuçlar B. kuçlari deb ataladi (mas, bino poydevorining zaminga ta'siri, suyuklikning idiş devoriga ta'siri va h.k.). Kuçlar sirt böylab tekis taqsimlangan bölsa, u holda B. P=F/Sh bunda F — jism sirtiga ta'sir qiladigan kuç, S — jism sirti. B.ning bir neça turi mavjud. Gidromexanik B.— suyuklikning biror nuqtasidagi bosim. U gidrostatik (tinç holatdagi suyuklikka oid) va gidrodinamik (harakatdagi suyuqlikka oid) xillarga bölinadi. Gidromexanik B.ning atmosfera bosimidan ortişi ortiqça B., atmosfera bosimidan kiçik B. vakuummetrik B. deb ataladi. Dinamik B,— harakatdagi suyuqlik zarrasining hajm birligidagi kinetik energiyasini ifodalovçi tuşunça. Bundan taşqari, havo bosimi, buğ bosimi, parsial bosim (gazga oid), yonilği içki yonuv dvigateli silindrida yonganda hosil böladigan gaz bosimi va b. xil B.lar böladi. Biror idiş, qozon hamda boşqalar içidagi va atrofdagi muhit B.lari birgalikda mutlaq B. deyiladi. Bunday B. ata b-n ifodalanadi. Fan va texnikada juda kiçik (q. Vakuum texnikasi) va juda yuqori B.lar b-n iş köriladi. Kiçik B.lar asosan tor b-n (q. Vakuum), atmosfera B.idan yuqori B.lar atmosfera (atm), millimetr simob ustuni (mm sim. ust.) yoki millimetr suv ustuni (mm suv ust.) b-n ölçanadi. Meteorologiyada B. birligi bar yoki mm sim. ust. b-n ifodalanadi. MKS tizimida (q. Birliklar tizimi) B. birligi sifatida N/m2 (kvadrat metrga nyuton), SGS tizimida — dina/sm2 (kvadrat santimetrga dina), MKGSS tizimida — kgk/m2 (kvadrat metrga kilogramm kuç) qabul qilingan. B. barometr, datçik va manometr b-n ölçanadi.