Bronxial astma
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 653-b. — ziyouz.com
Bronxial astma (yun. asthma böğiliş), ziqnafas — mayda bronxlarning torayişi, şilliq pardasining köçişi va içiga şilimşiq tiqilişi, bronxial ötkazuvçanlikning buzilişi, harakat faoliyatining izdan çiqişi natijasida vaqtbevaqt nafas qisişi va böğiliş xuruji b-n ötadigan allergik kasallik (q. Allergiya). B.a., odatda, tösatdan, aksari keçasi tutib, bir neça soatdan bir neça kungaça davom etadi. B. a. tutganda bemor nafas çiqarişga qiynaladi, kökrak qafasi qappayadi, böyin venalari börtadi, yuzi kökaradi, burun teşiklari kengayadi va b. B.a. tutganda bemor nafas çiqarayotganida huştakka öxşagan ovoz çiqaradi va xirillab qoladi. Bemor havodan töyibtöyib nafas olmoqçi böladi; avval quruq yötal b-n boşlangan xuruj yopişqoq balğam çiqa boşlagandan söng astasekin töxtaydi va nafas oliş maromiga kela boşlaydi. B. a. infeksion allergik va noinfeksion atopik böladi.
Infeksionallergik B. a.da bakterial allergenlar muhim rol öynaydi, ularning organizm b-n özaro ta'siri tufayli organizmda allergik özgarişlar röy beradi. U aksari nafas a'zolari (q. Bronxit, bronxoektazlar, zotiljam) yoki burun yondoş böşliqlarining surunkali kasalliklarida rivojlanadi. Bunda organizmda uzoq vaqtgaça infeksiya öçoği mavjud böladi; yalliğlanişda hosil böladigan moddalar hamda mikroblarning hayot faoliyati va parçalaniş mahsulotlari allergik xususiyatga ega.
Noinfeksionatopik B. a.ga har xil çang, ba'zi oziq-ovqat mahsulotlari, dori-darmon va b. sabab bölişi mumkin. B. a.ning paydo bölişida asosiy sabablardan biri irsiy omillardir. Kasallik xurujlarida nerv va endokrin sistemasi muhim ahamiyatga ega. Ğamğussa, ruhiy iztirob, hayajonlaniş va b. ham xuruj tutişiga olib kelişi mumkin. B. a.ning kelib çiqişi, rivojlanişi va keçişiga iklim omillari ham ta'sir qiladi. Kasallik aksari bahor va kuz oylarida köp kuzatiladi. B. a. xurujlari köpayib, kasallik ulğaygani sari öpka emfizemasi, yuraköpka işining izdan çiqişi kabi asoratlar vujudga kelişi mumkin. Böğiliş B. a.dan boşqa kasalliklarda ham kuzatilişini nazarda tutiş lozim.
Davosi kasallikka sabab bölgan allergenni topiş va uni bartaraf etişdan iborat. Ötkir xuruj vaqtida bronxlarni kengaytiruvçi dorilar beriladi. Davo gimnastikasi, oçiq havodan mölköl bahramand böliş yaxşi yordam beradi. Kasallik zöraymaganda vraç b-n kelişilgan holda tegişli kurortlarda davolaniş tavsiya etiladi. B. a.ning oldini olişda atrof muhitni soğlomlaştiriş, infeksion respirator kasalliklarni vaqtida davolatiş, eng muhimi, yaqin qarindoşlar örtasidagi nikohga barham beriş lozim.
Ozodbek Nazarov.
Q.: Allergiya
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БРОНХИАЛ АСТМА (юн. asthma бўғилиш), зиқнафас — майда бронхларнинг торайиши, шиллиқ пардасининг кўчиши ва ичига шилимшиқ тиқилиши, бронхиал ўтказувчанликнинг бузилиши, ҳаракат фаолиятининг издан чиқиши натижасида вақтбевақт нафас қисиши ва бўғилиш хуружи б-н ўтадиган аллергик касаллик (қ. Аллергия). Б.а., одатда, тўсатдан, аксари кечаси тутиб, бир неча соатдан бир неча кунгача давом этади. Б. а. тутганда бемор нафас чиқаришга қийналади, кўкрак қафаси қаппаяди, бўйин веналари бўртади, юзи кўкаради, бурун тешиклари кенгаяди ва б. Б.а. тутганда бемор нафас чиқараётганида ҳуштакка ўхшаган овоз чиқаради ва хириллаб қолади. Бемор ҳаводан тўйибтўйиб нафас олмоқчи бўлади; аввал қуруқ йўтал б-н бошланган хуруж ёпишқоқ балғам чиқа бошлагандан сўнг астасекин тўхтайди ва нафас олиш маромига кела бошлайди. Б. а. инфекцион аллергик ва ноинфекцион атопик бўлади.
Инфекционаллергик Б. а.да бактериал аллергенлар муҳим роль ўйнайди, уларнинг организм б-н ўзаро таъсири туфайли организмда аллергик ўзгаришлар рўй беради. У аксари нафас аъзолари (қ. Бронхит, бронхоэктазлар, зотилжам) ёки бурун ёндош бўшлиқларининг сурункали касалликларида ривожланади. Бунда организмда узоқ вақтгача инфекция ўчоғи мавжуд бўлади; яллиғланишда ҳосил бўладиган моддалар ҳамда микробларнинг ҳаёт фаолияти ва парчаланиш маҳсулотлари аллергик хусусиятга эга.
Ноинфекционатопик Б. а.га ҳар хил чанг, баъзи озиқ-овқат маҳсулотлари, дори-дармон ва б. сабаб бўлиши мумкин. Б. а.нинг пайдо бўлишида асосий сабаблардан бири ирсий омиллардир. Касаллик хуружларида нерв ва эндокрин системаси муҳим аҳамиятга эга. Ғамғусса, руҳий изтироб, ҳаяжонланиш ва б. ҳам хуруж тутишига олиб келиши мумкин. Б. а.нинг келиб чиқиши, ривожланиши ва кечишига иклим омиллари ҳам таъсир қилади. Касаллик аксари баҳор ва куз ойларида кўп кузатилади. Б. а. хуружлари кўпайиб, касаллик улғайгани сари ўпка эмфиземаси, юракўпка ишининг издан чиқиши каби асоратлар вужудга келиши мумкин. Бўғилиш Б. а.дан бошқа касалликларда ҳам кузатилишини назарда тутиш лозим.
Давоси касалликка сабаб бўлган аллергенни топиш ва уни бартараф этишдан иборат. Ўткир хуруж вақтида бронхларни кенгайтирувчи дорилар берилади. Даво гимнастикаси, очиқ ҳаводан мўлкўл баҳраманд бўлиш яхши ёрдам беради. Касаллик зўраймаганда врач б-н келишилган ҳолда тегишли курортларда даволаниш тавсия этилади. Б. а.нинг олдини олишда атроф муҳитни соғломлаштириш, инфекцион респиратор касалликларни вақтида даволатиш, энг муҳими, яқин қариндошлар ўртасидаги никоҳга барҳам бериш лозим.
Озодбек Назаров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.