Çaqmoq
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 37-b. — ziyouz.com
Çaqmoq — atmosferada yuz beradigan uçqunli elektr razryadi. Bulutlar bilan bulutlar orasida yoki budutlar bilan yer orasida hosil böladi. Ç. hosil qiluvçi momaqaldiroq bulutining elektr zaryadlari 10—100 Kl bölib, unga sabab elektr zaryadlarining birbiriga ta'sirlaşuvidir. Ç. çaqqanda atrof bir zum yorişib ketadi. Uzunligi bir neça km, diametri bir neça ön sm, davomiyligi sekundning önlarça uluşiga teng, tok kuçi 100 kA gaça bölişi mumkin. Bunday çizikli Ç. bilan birga ba'zan şarsimon Ç. ham çaqadi. Ç., asosan, bahor va yoz fasllarida kuzatiladi. Momaqaldiroq bilan birga yuz beradi (yana q. Yaşin).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧАҚМОҚ — атмосферада юз берадиган учқунли электр разряди. Булутлар билан булутлар орасида ёки будутлар билан ер орасида ҳосил бўлади. Ч. ҳосил қилувчи момақалдироқ булутининг электр зарядлари 10—100 Кл бўлиб, унга сабаб электр зарядларининг бирбирига таъсирлашувидир. Ч. чаққанда атроф бир зум ёришиб кетади. Узунлиги бир неча км, диаметри бир неча ўн см, давомийлиги секунднинг ўнларча улушига тенг, ток кучи 100 кА гача бўлиши мумкин. Бундай чизикли Ч. билан бирга баъзан шарсимон Ч. ҳам чақади. Ч., асосан, баҳор ва ёз фаслларида кузатилади. Момақалдироқ билан бирга юз беради (яна қ. Яшин).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.