Çigit
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 80–81-b. — ziyouz.com
Çigit — ğöza uruği; terib olingan paxtani qayta işlab (toladan ajratib) olinadi. Terilgan paxta vaznining 55— 60% Ç. hissasiga töğri keladi. Şakli tuxumsimon yoki noksimon, çözinçoq yoki kalta, böyi 1,5—15 mm, eni (diametri) 1—8 mm, oğirligi 70— 160 mg, 1000 donasining örtaça vazni 120—140 g; qönğirjigarrang, qattiq qobiq va mağiz (yadro)dan iborat. Ustki qavati (pösti)dan tola va momiq (lint) ajratib olinadi (q. Paxta tolasi). Tola va tuklari köp keng qismi (tömtoq tomoni) xalaza, uç qismi mikropile (çang yöli) deyiladi. Ç. murtagi 2 ta uruğpalla, uruğpalla ostki böğin, iddiz qinidan iborat. Foydalaniş maqsadlariga köra uruğlik va sanoatda qayta işlanadigan texnik Ç.larga bölinadi. Bir neça oydan bir ikki yilgaça yaxşi saqlangan Ç. fiziologik pişib yetilgan, soğlom va unuvçan böladi. Bexato va soğlom unib çiqişi uçun ivitiladi. Ç.ning muhim xususiyati uning epidermis hujayralarida bir hujayrali 20 mm dan 42—44 mm va undan ortiq bölgan tolalarning hosil bölişidir. Ç. mağzi tarkibida 24 dan 29% ga qadar moy bor (q. Paxta moyi). Özbekiston yoğmoy sanoati korxonalarida har yili 1,5— 2 mln. t texnik çigit qayta işlanib paxta yoği, şulxa (Ç. pöçoği), kunjara olinadi. Ç. çiqindilarini qayta işlab, ulardan sellyuloza, spirt, lok va b. mahsulotlar i.ç.da foydalaniladi.
Q.: Paxta moyi, Paxta tolasi
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧИГИТ — ғўза уруғи; териб олинган пахтани қайта ишлаб (толадан ажратиб) олинади. Терилган пахта вазнининг 55— 60% Ч. ҳиссасига тўғри келади. Шакли тухумсимон ёки ноксимон, чўзинчоқ ёки калта, бўйи 1,5—15 мм, эни (диаметри) 1—8 мм, оғирлиги 70— 160 мг, 1000 донасининг ўртача вазни 120—140 г; қўнғиржигарранг, қаттиқ қобиқ ва мағиз (ядро)дан иборат. Устки қавати (пўсти)дан тола ва момиқ (линт) ажратиб олинади (қ. Пахта толаси). Тола ва туклари кўп кенг қисми (тўмтоқ томони) халаза, уч қисми микропиле (чанг йўли) дейилади. Ч. муртаги 2 та уруғпалла, уруғпалла остки бўғин, иддиз қинидан иборат. Фойдаланиш мақсадларига кўра уруғлик ва саноатда қайта ишланадиган техник Ч.ларга бўлинади. Бир неча ойдан бир икки йилгача яхши сақланган Ч. физиологик пишиб етилган, соғлом ва унувчан бўлади. Бехато ва соғлом униб чиқиши учун ивитилади. Ч.нинг муҳим хусусияти унинг эпидермис ҳужайраларида бир ҳужайрали 20 мм дан 42—44 мм ва ундан ортиқ бўлган толаларнинг ҳосил бўлишидир. Ч. мағзи таркибида 24 дан 29% га қадар мой бор (қ. Пахта мойи). Ўзбекистон ёғмой саноати корхоналарида ҳар йили 1,5— 2 млн. т техник чигит қайта ишланиб пахта ёғи, шулха (Ч. пўчоғи), кунжара олинади. Ч. чиқиндиларини қайта ишлаб, улардан целлюлоза, спирт, лок ва б. маҳсулотлар и.ч.да фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.