Davlat boşliği
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 10-b. — ziyouz.com
Davlat boşliği — davlatning içki va taşqi işlariga oliy rahbarlikni amalga oşiruvçi şaxs yoki organ. Monarxiya boşqaruvi şaklidagi davlatlar (Buyuk Britaniya, Şvetsiya, Yaponiya)da D.b. monarx (qirol, podşo, imperator) bölib, uning hokimiyati hukmron xonadon bir vakilidan 2-vakiliga qonunda belgilangan tartibda ötadi. Respublika boşqaruvi şakli amalda bölgan davlatlarda köpinça prezident D.b. hisoblanadi. U bevosita fuqarolar tomonidan saylanişi (Rossiya, Fransiya, Meksika va b.), fuqarolar vakillari tomonidan poğonali asosda saylanişi (AQŞ, Argentina) yoki prezident saylaş uçun taşkil qilingan organ tomonidan saylanişi (mas, Germaniya) yoxud parlament tomonidan saylanişi (Çexiya) mumkin. Deyarli barça davlatlar kon-stitutsiyalarida D.b.ga juda keng vakolatlar berilgan: u hukumat boşliğini va vazirlarni tayinlaydi, qurolli kuçlar oliy boş qömondoni hisoblanadi, mahkumlarni afv etiş va veto huquqiga ega böladi, fuqarolarni orden va medallar b-n taqdirlaydi, parlamentlarning sessiyalarini çaqiradi va h.k. Ayrim davlatlarda unga parlamentni yoxud uning quyi palatasini tarqatib yuboriş huquqi ham berilgan. Parlamentar respublikalarda D.b.ning barça vakolatlarini uning nomidan hukumat amalga oşiradi (q. Prezidentlik boşqaruvi).
Özbekistan Respublikasida davlat va ijro etuvçi hokimiyat boşliği prezidentdir. U ayni vaqtda Vazirlar Mahkamasining Raisi hisoblanadi (q. Özbekiston Respublikasining Prezidenti).
Q.: Özbekiston Respublikasining Prezidenti, Prezidentlik boşqaruvi
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДАВЛАТ БОШЛИҒИ — давлатнинг ички ва ташқи ишларига олий раҳбарликни амалга оширувчи шахс ёки орган. Монархия бошқаруви шаклидаги давлатлар (Буюк Британия, Швеция, Япония)да Д.б. монарх (қирол, подшо, император) бўлиб, унинг ҳокимияти ҳукмрон хонадон бир вакилидан 2-вакилига қонунда белгиланган тартибда ўтади. Республика бошқаруви шакли амалда бўлган давлатларда кўпинча президент Д.б. ҳисобланади. У бевосита фуқаролар томонидан сайланиши (Россия, Франция, Мексика ва б.), фуқаролар вакиллари томонидан поғонали асосда сайланиши (АҚШ, Аргентина) ёки президент сайлаш учун ташкил қилинган орган томонидан сайланиши (мас, Германия) ёхуд парламент томонидан сайланиши (Чехия) мумкин. Деярли барча давлатлар кон-ституцияларида Д.б.га жуда кенг ваколатлар берилган: у ҳукумат бошлиғини ва вазирларни тайинлайди, қуролли кучлар олий бош қўмондони ҳисобланади, маҳкумларни афв этиш ва вето ҳуқуқига эга бўлади, фуқароларни орден ва медаллар б-н тақдирлайди, парламентларнинг сессияларини чақиради ва ҳ.к. Айрим давлатларда унга парламентни ёхуд унинг қуйи палатасини тарқатиб юбориш ҳуқуқи ҳам берилган. Парламентар республикаларда Д.б.нинг барча ваколатларини унинг номидан ҳукумат амалга оширади (қ. Президентлик бошқаруви).
Ўзбекистан Республикасида давлат ва ижро этувчи ҳокимият бошлиғи президентдир. У айни вақтда Вазирлар Маҳкамасининг Раиси ҳисобланади (қ. Ўзбекистон Республикасининг Президенти).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.