Elektronlar difraksiyasi
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 94-b. — ziyouz.com
Elektronlar difraksiyasi — elektronlarning kristallarda yoki suyuqlik va gaz molekulalarida elastik soçilişi. Bunda elektronlarning birlamçi dastasidan ma'lum burçaklarga oğdirilgan qöşimça dastalar hosil böladi. Bunday dastalarning boşlanğiç yönalişdan oğiş burçaklari va intensivligi soçuvçi moddaning strukturasiga boğliq. Amerikalik fiziklar K.Devisson va L. Jermer kristall plastinkada soçilayotgan elektronlarning difraksiyalanişini tajribada kuzatib kaşf etdilar (1927); bu bilan Lui de-Broylning zarralarning tölqin xossalari haqidagi gipotezasi eksperimental tasdiqlandi (q. De Broyl tölkini).
E.d. elementar zarralar, xususan, elektronlar oqimi ham yoruğlik kabi tölqin tabiatga ega ekanligini isbotlaydi. E.d. (elektronogramma) jism tuzilişini örganişda qulay usul hisoblanadi (q. Elektronografiya). Plastinkaning yupqa sirt qatlamida röy beradigan oksidlaniş, kristallaniş, toblaniş jarayonlari, polimerlarning tuzilişi va boşqalar şu usul bilan aniqlanadi. Neytronlar difraksiyasi yordamida qattiq jismlarning qristall tuzilişi töğrisida ma'lumotlar oliş, jismlarning magnit xususiyatlarini örganiş mumkin. Monoxromatik neytronlar olişda, neytronlar spektrografiyasida va jism tuzilişini örganişda neytronlar difraksiyasi tatbiq qilinadi (q. Neytronografiya).
Q.: Elektronografiya, Neytronografiya
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭЛЕКТРОНЛАР ДИФРАКЦИЯСИ — электронларнинг кристалларда ёки суюқлик ва газ молекулаларида эластик сочилиши. Бунда электронларнинг бирламчи дастасидан маълум бурчакларга оғдирилган қўшимча дасталар ҳосил бўлади. Бундай дасталарнинг бошланғич йўналишдан оғиш бурчаклари ва интенсивлиги сочувчи модданинг структурасига боғлиқ. Америкалик физиклар К.Дэвиссон ва Л. Жермер кристалл пластинкада сочилаётган электронларнинг дифракцияланишини тажрибада кузатиб кашф этдилар (1927); бу билан Луи де-Бройлнинг зарраларнинг тўлқин хоссалари ҳақидаги гипотезаси экспериментал тасдиқланди (қ. Де Бройль тўлкини).
Э.д. элементар зарралар, хусусан, электронлар оқими ҳам ёруғлик каби тўлқин табиатга эга эканлигини исботлайди. Э.д. (электронограмма) жисм тузилишини ўрганишда қулай усул ҳисобланади (қ. Электронография). Пластинканинг юпқа сирт қатламида рўй берадиган оксидланиш, кристалланиш, тобланиш жараёнлари, полимерларнинг тузилиши ва бошқалар шу усул билан аниқланади. Нейтронлар дифракцияси ёрдамида қаттиқ жисмларнинг қристалл тузилиши тўғрисида маълумотлар олиш, жисмларнинг магнит хусусиятларини ўрганиш мумкин. Монохроматик нейтронлар олишда, нейтронлар спектрографиясида ва жисм тузилишини ўрганишда нейтронлар дифракцияси татбиқ қилинади (қ. Нейтронография).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.