Fagotsitoz
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 3–4-b. — ziyouz.com
Fagotsitoz (yun. phagos — yeyiş, oziklaniş va cytos — hujayra) — bir hujayrali organizmlar yoki köp hujayralilarning ayrim hujayralari tomonidan begona mikroskopik tirik organizmlar (bakteriyalar, hujayra parçalari), qattiqzarraçalarningfaol qamrab olinişi va yutilişi (Pinotsitoz b-n soliştiring). Zarraçalarni qamrab olib hazm qiliş xususiyati tuban organizmlar oziklanişining asosini taşkil etadi. Bu xususiyat evolyutsiya davomida biriktiruvçi töqimaning muhofaza funksiyasini bajaradigan ixtisoslaşgan hujayralar — fagotsitlarga ötgan. F. hodisasini dastlab I. I. Meçnikov aniklagan (1882). Ayrim hayvonlar ootsitlari, yöldoş hujayralari, tana böşliği devorini qoplab turadigan hujayralar va köz epiteliysi pigmenta ham faol F. qiliş xususiyatiga ega. F. ketmaket keladigan bir neça jarayonlar: F. qilinayotgan obyektga yaqinlaşuv, obyektning fagotsit hujayra sirtiga örnaşib olişi, yutilişi va hazm qilinişidan iborat. F.da hujayra membranasi yot zarraçalarni örab oladi va sitoplazma içiga sörib olib, fagosomalar hosil qiladi. Lizosomadan fagosomaga gidrolitik fermentlar kelib quyiladi, yutilgan obyektni hazm qiladi. Hazm qilinmagan oziq qoldiği uzoq vaqt hujayra içida qolişi mumkin. F., asosan, yalliğlaniş jarayonlarida, jarohatning bitib ketişida nospetsifik immunitet sifatida muhim ahamiyatga ega. Ba'zan «F.» va «pinotsitoz» terminlari endotsitoz nomi b-n yagona tuşunçaga birlaştiriladi (yana q. Lizosoma).
Q.: Lizosoma
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФАГОЦИТОЗ (юн. phagos — ейиш, озикланиш ва cytos — ҳужайра) — бир ҳужайрали организмлар ёки кўп ҳужайралиларнинг айрим ҳужайралари томонидан бегона микроскопик тирик организмлар (бактериялар, ҳужайра парчалари), қаттиқзаррачаларнингфаол қамраб олиниши ва ютилиши (Пиноцитоз б-н солиштиринг). Заррачаларни қамраб олиб ҳазм қилиш хусусияти тубан организмлар озикланишининг асосини ташкил этади. Бу хусусият эволюция давомида бириктирувчи тўқиманинг муҳофаза функциясини бажарадиган ихтисослашган ҳужайралар — фагоцитларга ўтган. Ф. ҳодисасини дастлаб И. И. Мечников аниклаган (1882). Айрим ҳайвонлар ооцитлари, йўлдош ҳужайралари, тана бўшлиғи деворини қоплаб турадиган ҳужайралар ва кўз эпителийси пигмента ҳам фаол Ф. қилиш хусусиятига эга. Ф. кетмакет келадиган бир неча жараёнлар: Ф. қилинаётган объектга яқинлашув, объектнинг фагоцит ҳужайра сиртига ўрнашиб олиши, ютилиши ва ҳазм қилинишидан иборат. Ф.да ҳужайра мембранаси ёт заррачаларни ўраб олади ва цитоплазма ичига сўриб олиб, фагосомалар ҳосил қилади. Лизосомадан фагосомага гидролитик ферментлар келиб қуйилади, ютилган объектни ҳазм қилади. Ҳазм қилинмаган озиқ қолдиғи узоқ вақт ҳужайра ичида қолиши мумкин. Ф., асосан, яллиғланиш жараёнларида, жароҳатнинг битиб кетишида носпецифик иммунитет сифатида муҳим аҳамиятга эга. Баъзан «Ф.» ва «пиноцитоз» терминлари эндоцитоз номи б-н ягона тушунчага бирлаштирилади (яна қ. Лизосома).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.