Fazo
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 10–11-b. — ziyouz.com
Fazo (matematikada) — mantiqiy fikrlanuvçi şakllar yoki biror konstruksiyalar amalga oşiriladigan muhit. Mac, elementar geometriyada tekislik yoki fazo turli şakllar yasaladigan muhit böladi. F.dagi özaro boğlovçi munosabatlar içki tuzilişi (strukturasi) jihatidan odatdagi fazoviy munosabatlarga öxşaş. Tarixiy nuqtai nazardan matematik F. real F.ning taqribiy abstrakt qiyofasini ifodalovçi 3 ölçovli Yevklid fazosiamr. Mat., mexanika, fizikaning rivojlanib borişi b-n Yevklid fazosi, Yevklid geometriyasining tuşunçalarini sekinasta umumlaştiriş va özgartiriş natijasida «F.» ning hozirgi umumiy tuşunçasi vujudga keldi. 19-a.ning 1yarmida yaratilgan Lobaçevskiy F.si, l ölçovli Yevklid F.si tuşunçalari Yevklidning 3 ölçovli F. sidan ança farq qiladi.
Matematik F. töğrisidagi umumiy tuşunçani 1854 y.da B. Riman olğa surgan. Bu tuşunça keyinçalik kengaytirilib, unga anikliklar kiritildi. Natijada vektor F., Gilbert fazosi, Riman fazosi, funksional F., topologik F. vujudga keldi. Matematikada F. sifatida obyektlarning uzluksiz (tutaş) töplami qaraladi. Bu obyektlar sifatida geometrik figuralar, funksiyalar, fizik tizimlarning turli holatlarini oliş mumkin. Ular şu F.ning «nuqtalari» deb hisoblanadi.
Nuqtalarning töplami esa F.dagi figura deb karaladi.
Matematik F.larning qaysi biri real F.ni yaxşiroq aks ettirişi tajribadan aniqlanadi. Mac, hozir real F. xossalari Riman geometriyasçda Yevklid geometriyasiga nisbatan anikroq aks etişi töla tökis isbot etilgan (yana q. Geometriya, Matematika).
Q.: Geometriya, Matematika
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФАЗО (математикада) — мантиқий фикрланувчи шакллар ёки бирор конструкциялар амалга ошириладиган муҳит. Mac, элементар геометрияда текислик ёки фазо турли шакллар ясаладиган муҳит бўлади. Ф.даги ўзаро боғловчи муносабатлар ички тузилиши (структураси) жиҳатидан одатдаги фазовий муносабатларга ўхшаш. Тарихий нуқтаи назардан математик Ф. реал Ф.нинг тақрибий абстракт қиёфасини ифодаловчи 3 ўлчовли Евклид фазосиамр. Мат., механика, физиканинг ривожланиб бориши б-н Евклид фазоси, Евклид геометриясининг тушунчаларини секинаста умумлаштириш ва ўзгартириш натижасида «Ф.» нинг ҳозирги умумий тушунчаси вужудга келди. 19-а.нинг 1ярмида яратилган Лобачевский Ф.си, л ўлчовли Евклид Ф.си тушунчалари Евклиднинг 3 ўлчовли Ф. сидан анча фарқ қилади.
Математик Ф. тўғрисидаги умумий тушунчани 1854 й.да Б. Риман олға сурган. Бу тушунча кейинчалик кенгайтирилиб, унга аникликлар киритилди. Натижада вектор Ф., Гильберт фазоси, Риман фазоси, функционал Ф., топологик Ф. вужудга келди. Математикада Ф. сифатида объектларнинг узлуксиз (туташ) тўплами қаралади. Бу объектлар сифатида геометрик фигуралар, функциялар, физик тизимларнинг турли ҳолатларини олиш мумкин. Улар шу Ф.нинг «нуқталари» деб ҳисобланади.
Нуқталарнинг тўплами эса Ф.даги фигура деб каралади.
Математик Ф.ларнинг қайси бири реал Ф.ни яхшироқ акс эттириши тажрибадан аниқланади. Mac, ҳозир реал Ф. хоссалари Риман геометриясчда Евклид геометриясига нисбатан аникроқ акс этиши тўла тўкис исбот этилган (яна қ. Геометрия, Математика).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.