Geliokonsentrator
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 135-b. — ziyouz.com
Geliokonsentrator (gelio..., lot. con. — birga, centrum — markaz, öçoq) — quyoş radiatsiyasi ziçligini oşiriş maqsadida quyoş nurlarini bir joyga töplaş (fokuslaş) uçun möljallangan qurilma; bir yoki bir neça közgu yoki linzadan iborat. G.ning asosiy qismlari bikr (qattiq) biriktirilgan korpus va közgu yoki linzalar töplami. G.ning qaytaruvçi sirti paraboloid, konussimon, toroidal, tarkibiy (har xil yassi közgulardan iborat), közgulinzali va b. körinişda bölişi mumkin. Quyoş nurlarini töplab, undan foydalanişga uriniş qadimdan ma'lum. Mas, Arximed, fransuz olimlari T. P. Byuffon va A. L. Lavuazyening yondiriş qurilmalari, keyinçalik har xil şakldagi G.lar paydo böldi. Özbekistonda diametri 10 m li paraboloid körinişidagi G. 1946 y.da yaratilgan. Şundan keyin Fransiya, AQŞ va Yaponiyada ham xuddi şunday paraboloid G.lar yasaldi. Ular bir-biridan diametri b-n farq qilardi, xolos. Keyinçalik közgularning umumiy yuzasi 20 ming m2 ga yetadigan yirik G. ham paydo böldi. G. quyoş issiqlik-kuç qurilmalari, quyoş energetika kurilmalari va b.da qöllaniladi. Paraboloid G. yordamida hosil qilinadigan eng yuqori energiya ziçligi 35-Yu3 kVt/m2 (Quyoş sirtida nur energiyasi ziçligi 74-Yu3 kVt/m2) (yana q. Geliotexnika, Gelioqurilma).
Q.: Geliotexnika, Gelioqurilma
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕЛИОКОНЦЕНТРАТОР (гелио..., лот. con. — бирга, centrum — марказ, ўчоқ) — қуёш радиацияси зичлигини ошириш мақсадида қуёш нурларини бир жойга тўплаш (фокуслаш) учун мўлжалланган қурилма; бир ёки бир неча кўзгу ёки линзадан иборат. Г.нинг асосий қисмлари бикр (қаттиқ) бириктирилган корпус ва кўзгу ёки линзалар тўплами. Г.нинг қайтарувчи сирти параболоид, конуссимон, тороидал, таркибий (ҳар хил ясси кўзгулардан иборат), кўзгулинзали ва б. кўринишда бўлиши мумкин. Қуёш нурларини тўплаб, ундан фойдаланишга уриниш қадимдан маълум. Мас, Архимед, француз олимлари Т. П. Бюффон ва А. Л. Лавуазьенинг ёндириш қурилмалари, кейинчалик ҳар хил шаклдаги Г.лар пайдо бўлди. Ўзбекистонда диаметри 10 м ли параболоид кўринишидаги Г. 1946 й.да яратилган. Шундан кейин Франция, АҚШ ва Японияда ҳам худди шундай параболоид Г.лар ясалди. Улар бир-биридан диаметри б-н фарқ қиларди, холос. Кейинчалик кўзгуларнинг умумий юзаси 20 минг м2 га етадиган йирик Г. ҳам пайдо бўлди. Г. қуёш иссиқлик-куч қурилмалари, қуёш энергетика курилмалари ва б.да қўлланилади. Параболоид Г. ёрдамида ҳосил қилинадиган энг юқори энергия зичлиги 35-Ю3 кВт/м2 (Қуёш сиртида нур энергияси зичлиги 74-Ю3 кВт/м2) (яна қ. Гелиотехника, Гелиоқурилма).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.