Geştaltpsixologiya
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 260–261-b. — ziyouz.com
Geştaltpsixologiya (nem. Gestalt — şakl, obraz, qiyofa, taşqi köriniş va psixologiya) — psixologiyadagi oqimlardan biri. 20-a.ning 20— 30-y.larida Germaniyada yuzaga kelgan. G. fon Erenfelsning yaxlitlik idrokning asosiy sifati deb hisoblaydigan ta'limotiga asoslanadi. Assotsiativ psixologiyaga (q. Assotsiatsiya) zid ravişda G. psixikaning birlamçi va asosiy elementi sifatida sezgilarni emas, balki yaxlit obrazlar — geştaltlarni tan oladi. G. tarafdorlari (M. Vertxeymer, V. Kyoler, K. Koffka, K. Levin va b.) psixika mohiyatini idrokning öziga xosligi, yaxlitlik b-n izoxlaydilar. G. namoyandalari asarlarida idrokning şakllanişida tajribaning örni örganilmagan va bunga e'tibor ham berilmagan. Ular nuqtai nazariga köra, geştaltlar (obrazlar) göyo odam miyasidagi elektrik jarayonlar tufayli yuzaga keladi. 20-a.ning 40-y.larida V. Kyoler miyadagi elektr maydonlari özaro munosabatlari xususidagi fikrni miya qismlari elektr zaryadlari b-n töyinişi haqidagi ğoyalar b-n töldirdi. Bu elektr zaryadlar miyaning u yoki bu qismida uzoq vaqtli qözğalişlarni yuzaga keltiradi. Ularning miya bir qismidan kamroq töldirilgan boşqa qismiga ötişi ayrim illyuziyalarni va idrok xususiyatlarini paydo qiladi. Geştaltpsixologlarning eksperimental metodikasi va ular orqali olingan ma'lumotlar idrok va tafakkur psixologiyasini ma'lum darajada boyitdi.
Q.: Assotsiatsiya, Assotsiatsiya, Assotsiatsiya, Assotsiatsiya
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕШТАЛЬТПСИХОЛОГИЯ (нем. Gestalt — шакл, образ, қиёфа, ташқи кўриниш ва психология) — психологиядаги оқимлардан бири. 20-а.нинг 20— 30-й.ларида Германияда юзага келган. Г. фон Эренфельснинг яхлитлик идрокнинг асосий сифати деб ҳисоблайдиган таълимотига асосланади. Ассоциатив психологияга (қ. Ассоциация) зид равишда Г. психиканинг бирламчи ва асосий элементи сифатида сезгиларни эмас, балки яхлит образлар — гештальтларни тан олади. Г. тарафдорлари (М. Вертхеймер, В. Кёлер, К. Коффка, К. Левин ва б.) психика моҳиятини идрокнинг ўзига хослиги, яхлитлик б-н изохлайдилар. Г. намояндалари асарларида идрокнинг шаклланишида тажрибанинг ўрни ўрганилмаган ва бунга эътибор ҳам берилмаган. Улар нуқтаи назарига кўра, гештальтлар (образлар) гўё одам миясидаги электрик жараёнлар туфайли юзага келади. 20-а.нинг 40-й.ларида В. Кёлер миядаги электр майдонлари ўзаро муносабатлари хусусидаги фикрни мия қисмлари электр зарядлари б-н тўйиниши ҳақидаги ғоялар б-н тўлдирди. Бу электр зарядлар миянинг у ёки бу қисмида узоқ вақтли қўзғалишларни юзага келтиради. Уларнинг мия бир қисмидан камроқ тўлдирилган бошқа қисмига ўтиши айрим иллюзияларни ва идрок хусусиятларини пайдо қилади. Гештальтпсихологларнинг экспериментал методикаси ва улар орқали олинган маълумотлар идрок ва тафаккур психологиясини маълум даражада бойитди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.