Gilkorlik
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 317-b. — ziyouz.com
Gilkorlik — hunarmandlik turi; maxsus qorişmalar tayyorlaş va uning yordamida toş (marmar, xarsang va b.), ğişt teriş, öyma, böyama naqş işlaş san'ati; şu soha b-n şuğullanadigan usta gilkor deb ataladi. Gilkor ustalar quriliş işi, qorişma tayyorlaş, suvaş, naqş işlaş böyiça ixtisoslaşadi. Qorişma (tarkibi unutilgan) devor yuzasiga surtilib, söng şu yuzaga naqş öyib işlanadi va böyaladi. Bu me'moriy bezak ganç öymakorligi va naqqoşligiga yaqin (q. Gançkorlik, Naqqoşlik). Eng rivojlangan davri 10— 12-a.larga töğri keladi. Afrosiyob (10-a.), Termiz şohlarining saroy xarobalari (11 — 12-a.lar), Özgandagi Şim. maqbara (12- a.), temuriylar davrida yaratilgan me'moriy yodgorliklar va b. da gançkori yassi börtma tasvirlar, naqşlar mahorat b-n işlangan, gançni öyib ajoyib naqşli panjaralar yasalgan. G. Örta Osiyo, Hindiston, Xitoy, Yaponiya va b. Şarq mamlakatlarida rivojlangan, xilma-xil uslub va an'analari vujudga kelgan. Gilkor ustalar eng yaxşi an'analarni özlaştirgan holda ularni zamon talablariga moslab ijodiy rivojlantirmoqda.
Q.: Gançkorlik, Naqqoşlik
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГИЛКОРЛИК — ҳунармандлик тури; махсус қоришмалар тайёрлаш ва унинг ёрдамида тош (мармар, харсанг ва б.), ғишт териш, ўйма, бўяма нақш ишлаш санъати; шу соҳа б-н шуғулланадиган уста гилкор деб аталади. Гилкор усталар қурилиш иши, қоришма тайёрлаш, суваш, нақш ишлаш бўйича ихтисослашади. Қоришма (таркиби унутилган) девор юзасига суртилиб, сўнг шу юзага нақш ўйиб ишланади ва бўялади. Бу меъморий безак ганч ўймакорлиги ва наққошлигига яқин (қ. Ганчкорлик, Наққошлик). Энг ривожланган даври 10— 12-а.ларга тўғри келади. Афросиёб (10-а.), Термиз шоҳларининг сарой харобалари (11 — 12-а.лар), Ўзгандаги Шим. мақбара (12- а.), темурийлар даврида яратилган меъморий ёдгорликлар ва б. да ганчкори ясси бўртма тасвирлар, нақшлар маҳорат б-н ишланган, ганчни ўйиб ажойиб нақшли панжаралар ясалган. Г. Ўрта Осиё, Ҳиндистон, Хитой, Япония ва б. Шарқ мамлакатларида ривожланган, хилма-хил услуб ва анъаналари вужудга келган. Гилкор усталар энг яхши анъаналарни ўзлаштирган ҳолда уларни замон талабларига мослаб ижодий ривожлантирмоқда.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.