Gobelen
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 374-b. — ziyouz.com
Gobelen (rus.) — qölda tasvir hosil qilib töqilgan gilam (şpaler), badiiy buyum. Parij manufakturasi (1662)ning mahsulotlari dastlab şunday atalgan (15-a.ning maşhur böyoqçilari Gobelenlar nomidan). G. rangli jun va ipak (ba'zan tilla va kumuş) iplar b-n rassomlar (manufaktura boşqaruvçisi rassom Ş. Lebren, 18-a.da F. Buşe, J. B. Udri va b.) kartondan buyumning tabiiy kattaligida bajargan tasvirlari asosida töqilgan. Mac, Rafael Vatikan uçun havoriy (apostol)lar hayotiga oid şpalerlar turkumi kartonlarini çizib bergan, töquvçi ustalar şu kartondan foydalanib G. töqiganlar. Alohida-alohida töqilgan bölaklar bir-biriga tikilib yaxlit tasvir hosil qilingan. G.ning uziga xos xususiyati öngining çiviqli yuzasi va orqa tomonining notekisligidir. 17— 18-a.lar G.lari yuksak badiiyligi (tarixiy, afsonaviy, diniy va adabiy mazmuni) b-n maşhur bölgan, şu tufayli boşqa manufakturalarda taqlidan yaratilgan şpalerlar ham G. deb atala boşlangan. 19-a.dan patsiz, patli, gilamsimon töqima matolar, hatto tasvir işlangan kigizlar ham G. deb atala boşlandi. Hozir qölda va maşinalarda tabiiy va sun'iy tolalardan töqilgan patsiz, patli mebel matolari, turli bezak matolar ham G. deb ataladi. Özbekistonda G. 1960-y.lardan töqila boşlandi. 1970—80 y.larda keng tarqaldi. M. Çurlu, Ya. va A. Ishoqovlar, L. Taldikina kabi ustalar samarali mehnat qildilar. G.ning asosiy markazlari Toşkent va Farğona ş.laridir. Farğona (V. Useinova, L. Semizarova, S. Şixova va b.) va Toşkent (M. Tyurina, R. Ibrohimova va b.) ustalari bu sohada barakali ijod qilmoqda. Özbekiston G.larida Şarq bezaklari, tabiat manzaralari, mahalliy tasvir, rang-baranglik ustun turadi. Yana q. Gilamçilik.
Q.: Gilamçilik
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГОБЕЛЕН (рус.) — қўлда тасвир ҳосил қилиб тўқилган гилам (шпалер), бадиий буюм. Париж мануфактураси (1662)нинг маҳсулотлари дастлаб шундай аталган (15-а.нинг машҳур бўёқчилари Гобеленлар номидан). Г. рангли жун ва ипак (баъзан тилла ва кумуш) иплар б-н рассомлар (мануфактура бошқарувчиси рассом Ш. Лебрен, 18-а.да Ф. Буше, Ж. Б. Удри ва б.) картондан буюмнинг табиий катталигида бажарган тасвирлари асосида тўқилган. Mac, Рафаэль Ватикан учун ҳаворий (апостол)лар ҳаётига оид шпалерлар туркуми картонларини чизиб берган, тўқувчи усталар шу картондан фойдаланиб Г. тўқиганлар. Алоҳида-алоҳида тўқилган бўлаклар бир-бирига тикилиб яхлит тасвир ҳосил қилинган. Г.нинг узига хос хусусияти ўнгининг чивиқли юзаси ва орқа томонининг нотекислигидир. 17— 18-а.лар Г.лари юксак бадиийлиги (тарихий, афсонавий, диний ва адабий мазмуни) б-н машҳур бўлган, шу туфайли бошқа мануфактураларда тақлидан яратилган шпалерлар ҳам Г. деб атала бошланган. 19-а.дан патсиз, патли, гиламсимон тўқима матолар, ҳатто тасвир ишланган кигизлар ҳам Г. деб атала бошланди. Ҳозир қўлда ва машиналарда табиий ва сунъий толалардан тўқилган патсиз, патли мебель матолари, турли безак матолар ҳам Г. деб аталади. Ўзбекистонда Г. 1960-й.лардан тўқила бошланди. 1970—80 й.ларда кенг тарқалди. М. Чурлу, Я. ва А. Исҳоқовлар, Л. Талдикина каби усталар самарали меҳнат қилдилар. Г.нинг асосий марказлари Тошкент ва Фарғона ш.ларидир. Фарғона (В. Усеинова, Л. Семизарова, С. Шихова ва б.) ва Тошкент (М. Тюрина, Р. Иброҳимова ва б.) усталари бу соҳада баракали ижод қилмоқда. Ўзбекистон Г.ларида Шарқ безаклари, табиат манзаралари, маҳаллий тасвир, ранг-баранглик устун туради. Яна қ. Гиламчилик.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.