Hanafiylik
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 85–86-b. — ziyouz.com
Hanafiylik — sunniylikvyat diniy-huquq mazhablaridan biri. Abu Hanifa Nu'mon ibn Sobit (q. Imomi A'zam) asos solgan. H. qoidalari Abu Yusuf Yoqub (795 y. v.e.), Muhammad aş-Şayboniy (804 y. v.e.), Quduriy (1036 y. v.e.) va b. asarlarida işlab çiqilgan. Bu mazhab tarafdorlari fiqhning 4 asosiy manbaini e'tirof etiş bilan birga boşqa mazhablar vakillariga nisbatan fiqh talablariga rioya etişning qiyos va ijtihod usullaridan kengroq foydalanadi. Bu mazhabning asosiy xususiyatlari quy-idagilardan iborat: Qur'oni karimdan hukm olişda oyatlarning nosix va mansuxlarini obdon aniqlab oliş; hadisi şariflardan huquqqa doirlarini şar'iy hukmlarga asos qilib olişda har bir hadisning sahihli-giga katta e'tibor beriş va ularning nosix, mansuxligini çuqur aniqlaş; sahobalarning ittifoqlik ila çiqargan qarorlari (ijmo') hamda qiyos va ijtihod usullariga binoan huquqiy xulosa çiqarişdan taşqari istihson deb ataluvçi qöşimça manbadan ham foydalaniş.
H. mazhabi oddiy huquq (urf-odat) dan ham huquqning keng mustaqil yordamçi manbai sifatida foydalanadi, bu hol hayotiy ehtiyojlarni va mahalliy odatlarni hisobga olib huquqiy qarorlar qabul qiliş imko-nini beradi. Bu mazhab qoidalari mö'tadilligi, birmunça yumşoqli-gi, qulayligi, xalqlarning mahalliy an'analarini e'tiborga olganligi sababli 11-a.dan boşlab şimol va şarqqa keng yoyilgan. Kiçik Osiyo, Bolqon, Şim. Kavkaz, Qora dengiz, Volga böyilari, Örta Osiyo mamlakatlari, Afğoniston, Hindiston va Xitoyning olis hududlariga tarqalgan. Hoz. davrda dunyo musulmonlarining qariyb yarmi, şu jumladan, yurtimiz musulmonlari H. mazhabiga amal qilgan holda musulmonçilik qonun-qoidalarini bajarib kelmoqda.
Abdulaziz Mansur.
Q.: Imomi A'zam
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲАНАФИЙЛИК — суннийликвят диний-ҳуқуқ мазҳабларидан бири. Абу Ҳанифа Нуъмон ибн Собит (қ. Имоми Аъзам) асос солган. Ҳ. қоидалари Абу Юсуф Ёқуб (795 й. в.э.), Муҳаммад аш-Шайбоний (804 й. в.э.), Қудурий (1036 й. в.э.) ва б. асарларида ишлаб чиқилган. Бу мазҳаб тарафдорлари фиқҳнинг 4 асосий манбаини эътироф этиш билан бирга бошқа мазҳаблар вакилларига нисбатан фиқҳ талабларига риоя этишнинг қиёс ва ижтиҳод усулларидан кенгроқ фойдаланади. Бу мазҳабнинг асосий хусусиятлари қуй-идагилардан иборат: Қуръони каримдан ҳукм олишда оятларнинг носих ва мансухларини обдон аниқлаб олиш; ҳадиси шарифлардан ҳуқуққа доирларини шаръий ҳукмларга асос қилиб олишда ҳар бир ҳадиснинг саҳиҳли-гига катта эътибор бериш ва уларнинг носих, мансухлигини чуқур аниқлаш; саҳобаларнинг иттифоқлик ила чиқарган қарорлари (ижмоъ) ҳамда қиёс ва ижтиҳод усулларига биноан ҳуқуқий хулоса чиқаришдан ташқари истиҳсон деб аталувчи қўшимча манбадан ҳам фойдаланиш.
Ҳ. мазҳаби оддий ҳуқуқ (урф-одат) дан ҳам ҳуқуқнинг кенг мустақил ёрдамчи манбаи сифатида фойдаланади, бу ҳол ҳаётий эҳтиёжларни ва маҳаллий одатларни ҳисобга олиб ҳуқуқий қарорлар қабул қилиш имко-нини беради. Бу мазҳаб қоидалари мўътадиллиги, бирмунча юмшоқли-ги, қулайлиги, халқларнинг маҳаллий анъаналарини эътиборга олганлиги сабабли 11-а.дан бошлаб шимол ва шарққа кенг ёйилган. Кичик Осиё, Болқон, Шим. Кавказ, Қора денгиз, Волга бўйилари, Ўрта Осиё мамлакатлари, Афғонистон, Ҳиндистон ва Хитойнинг олис ҳудудларига тарқалган. Ҳоз. даврда дунё мусулмонларининг қарийб ярми, шу жумладан, юртимиз мусулмонлари Ҳ. мазҳабига амал қилган ҳолда мусулмончилик қонун-қоидаларини бажариб келмоқда.
Абдулазиз Мансур.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.