Infeksion kasalliklar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 231–232-b. — ziyouz.com
Infeksion kasalliklar (ösimliklarda) — ösimliklarning tirik tabiat omillari ta'sirida vujudga keluvçi yuqumli kasalliklari. Bularga ösimliklardagi virusli kasalliklar — mozaika kasalliklarining turli xillari, sariq kasal, pa-kanalik, ğumbaklaniş va b.; bakterial kasalliklar — gommoz, yopişqoq bakterioz, bakterial çirişlar va b.; zam-buru ğli kasalliklar — unşudring, vilt va aspergillyoz, şuningdek, aktinomikozlar, algoofitozlar, antofitozlar, gelmintofitozlar va b. kiradi. I. k.ga parazit haşarotlar va kanalar (ayniqsa, örgimçakkana) sababçi bölişi mumkin. I. k. patogenezining öziga xosligi kasallik qözğatuvçining xususiyatlari, ösimlikning kasallik-ka moyillik darajasi, muhit şaroiti b-n belgilanadi.
Kasallikning bir neça asosiy bosqiçlari farqlanadi: kasallik yuqişidan oldingi, yuqqan paytdagi, yaşi-rin davri, yaşirin davrdan keyingi bosqiçlar. Köpinça ösimlik kasalliklari bir neça sabablari tufayli paydo böladi. Mac, ğöza kösaklarini beda qandalasi şikastlaganda yopişqoq bakterioz rivojlanib, tola va çigit sifati buziladi. Bu yöldoş kasalliklar deb ataladi. Ösimliklarni kasalliklardan muvaffaqiyatli himoya qiliş uçun kasallikni hamda birlamçi infeksiya sababini töğri aniqlaş ke-rak. Qözğatuvçi organizmga kirişi b-n ösimlikda himoya reaksiyasi paydo böladi. Agar qözğatuvçi töqimalar qarşiligiga bardoş bera olmasa, unda kasallik nekroz b-n çeklanadi. Ösimliklarni I. k.dan himoya qilişda pro-filaktik çora-tadbirlar: q. x. ekinlarini ösişi va rivojlanişi uçun eng qulay şaroitlar yaratiş, kasalliklarga çidamli navlarni ekiş, uruğçilikni töğri taşkil qiliş, uruğlarni dorilaş, haşarotlarni yöq qiliş katta ahamiyatga ega. I. k.ni davolaş uçun biopreparatlar va antibiotiklardan foydalaniladi. I. k.ning tarqalişiga yöl qöymaslik uçun karantin çora-tadbirlari qöllaniladi (yana q. Karantin, Ösimlik kasalliklari di-agnostikasi, Ösimliklarni himoya qiliş).
Abdukarim Zikiryoyev.
Q.: Karantin, Ösimliklarni himoya qiliş
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИНФЕКЦИОН КАСАЛЛИКЛАР (ўсимликларда) — ўсимликларнинг тирик табиат омиллари таъсирида вужудга келувчи юқумли касалликлари. Буларга ўсимликлардаги вирусли касалликлар — мозаика касалликларининг турли хиллари, сариқ касал, па-каналик, ғумбакланиш ва б.; бактериал касалликлар — гоммоз, ёпишқоқ бактериоз, бактериал чиришлар ва б.; зам-буру ғли касалликлар — уншудринг, вилт ва аспергиллёз, шунингдек, актиномикозлар, альгоофитозлар, антофитозлар, гельминтофитозлар ва б. киради. И. к.га паразит ҳашаротлар ва каналар (айниқса, ўргимчаккана) сабабчи бўлиши мумкин. И. к. патогенезининг ўзига хослиги касаллик қўзғатувчининг хусусиятлари, ўсимликнинг касаллик-ка мойиллик даражаси, муҳит шароити б-н белгиланади.
Касалликнинг бир неча асосий босқичлари фарқланади: касаллик юқишидан олдинги, юққан пайтдаги, яши-рин даври, яширин даврдан кейинги босқичлар. Кўпинча ўсимлик касалликлари бир неча сабаблари туфайли пайдо бўлади. Mac, ғўза кўсакларини беда қандаласи шикастлаганда ёпишқоқ бактериоз ривожланиб, тола ва чигит сифати бузилади. Бу йўлдош касалликлар деб аталади. Ўсимликларни касалликлардан муваффақиятли ҳимоя қилиш учун касалликни ҳамда бирламчи инфекция сабабини тўғри аниқлаш ке-рак. Қўзғатувчи организмга кириши б-н ўсимликда ҳимоя реакцияси пайдо бўлади. Агар қўзғатувчи тўқималар қаршилигига бардош бера олмаса, унда касаллик некроз б-н чекланади. Ўсимликларни И. к.дан ҳимоя қилишда про-филактик чора-тадбирлар: қ. х. экинларини ўсиши ва ривожланиши учун энг қулай шароитлар яратиш, касалликларга чидамли навларни экиш, уруғчиликни тўғри ташкил қилиш, уруғларни дорилаш, ҳашаротларни йўқ қилиш катта аҳамиятга эга. И. к.ни даволаш учун биопрепаратлар ва антибиотиклардан фойдаланилади. И. к.нинг тарқалишига йўл қўймаслик учун карантин чора-тадбирлари қўлланилади (яна қ. Карантин, Ўсимлик касалликлари ди-агностикаси, Ўсимликларни ҳимоя қилиш).
Абдукарим Зикирёев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.