Işlab çiqariş samaradorligi
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 436-b. — ziyouz.com
Işlab çiqariş samaradorligi — korxona miqyosida iqtisodiy faoliyat, iqtisodiy dasturlar va tad-birlarning foydali natijalar beri-şi, olingan iqtisodiy samaraning muayyan qiymatga ega bölgan resurelarni qöllagan holda eng yuqori i.ç. haj-miga erişişga sabab bölgan i.ç. omillari, resurelar sarflariga nisbati b-n tavsiflanadi. I.ç.s. korxona faoliyatining yakuniy natijasini körsa-tadi. Miqsoriy jihatdan I.ç.s.ni mahsulot i.ç. uçun sarf qilingan mehnat miqdori b-n ölçaş mumkin, lekin
mehnat sarfini aniq ölçaş ança qiyin. Şu sababli, I.ç.s. mehnat resurslaridan foydalaniş samaradorligi; i.ç. vositalaridan va kapitaldan foydalaniş samaradorligi körsatkiçlari b-n aniqlanadi. Korxonalarda I.ç . s.ning umumlaşgan körsatkiçi tovar i.ç. sur'-atlarining ösişi hisoblanadi, undan taşkari puldagi xarajatlar birligiga töğri keladigan mahsulot hajmi, balans foydaning asosiy va aylanma fondlar yigindisiga nisbati, töla tannarx körsatkiçlari muhim ahamiyatga ega. Mehnat unumdorligining ösişi sur'atlari, mehnatni tejaş va mahsulot hajmi ösişida mehnat unumdorligi hissasi kabi körsatkiçlardan ham foydalaniladi. I.ç.s.texnik samaradorlik (i.ç. hajmi), iqtisodiy samaradorlik (mehnat unumdorligi, mexnat resurslari, asosiy fondlar, aylanma resurelar), ijtimoiy samaradorlik (moddiy resurelar, foyda) hisobiga şakllanadi.
I.ç.s. hisoblaşdan maqsad samaradorlikka nimalar hisobiga erişilganini aniqlaş va yana kanday omillar evaziga uni oşiriş mumkinligini belgilaşdan iborat (q. Rentabellik, Foyda).
Q.: Foyda, Rentabellik
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИШЛАБ ЧИҚАРИШ САМАРАДОРЛИГИ — корхона миқёсида иқтисодий фаолият, иқтисодий дастурлар ва тад-бирларнинг фойдали натижалар бери-ши, олинган иқтисодий самаранинг муайян қийматга эга бўлган ресуреларни қўллаган ҳолда энг юқори и.ч. ҳаж-мига эришишга сабаб бўлган и.ч. омиллари, ресурелар сарфларига нисбати б-н тавсифланади. И.ч.с. корхона фаолиятининг якуний натижасини кўрса-тади. Миқцорий жиҳатдан И.ч.с.ни маҳсулот и.ч. учун сарф қилинган меҳнат миқдори б-н ўлчаш мумкин, лекин
меҳнат сарфини аниқ ўлчаш анча қийин. Шу сабабли, И.ч.с. меҳнат ресурсларидан фойдаланиш самарадорлиги; и.ч. воситаларидан ва капиталдан фойдаланиш самарадорлиги кўрсаткичлари б-н аниқланади. Корхоналарда И.ч . с.нинг умумлашган кўрсаткичи товар и.ч. суръ-атларининг ўсиши ҳисобланади, ундан ташкари пулдаги харажатлар бирлигига тўғри келадиган маҳсулот ҳажми, баланс фойданинг асосий ва айланма фондлар йигиндисига нисбати, тўла таннарх кўрсаткичлари муҳим аҳамиятга эга. Меҳнат унумдорлигининг ўсиши суръатлари, меҳнатни тежаш ва маҳсулот ҳажми ўсишида меҳнат унумдорлиги ҳиссаси каби кўрсаткичлардан ҳам фойдаланилади. И.ч.с.техник самарадорлик (и.ч. ҳажми), иқтисодий самарадорлик (меҳнат унумдорлиги, мехнат ресурслари, асосий фондлар, айланма ресурелар), ижтимоий самарадорлик (моддий ресурелар, фойда) ҳисобига шаклланади.
И.ч.с. ҳисоблашдан мақсад самарадорликка нималар ҳисобига эришилганини аниқлаш ва яна кандай омиллар эвазига уни ошириш мумкинлигини белгилашдан иборат (қ. Рентабеллик, Фойда).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.