Issiqlik texnikasi
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 357–358-b. — ziyouz.com
Issiqlik texnikasi - issiq lik oliş, taqsimlaş, taşiş, undan xöjalik va rözğorning turli tarmoqlarida foydalaniş b-n şuğullanadigan texnika tarmoği; yoqilğining kimyoviy energiyasini issiklik, mexanik, elektr energiyasiga aylantirişning asosiy qonuniyatlarini, şuningdek, energetika qurilmalarida işlatiladigan iş jismlarining xossalarini, I. t. qurilmalarining işlaş tarzini va ularni qurişni örganiş b-n şuğullanadigan fan. Termodinamika, issiklik uzatiş, yoniş nazariyalari I. t. ning nazariy asoslari hisoblanadi. I. t. da tabiiy organik yoqilği asosiy issiklik manbai bölib xizmat qiladi. Bulardan taşqari, yadro yoqilğisi, quyoş energiyasidan (q. Geliotexnika, Geliokurilma ham foydalaniladi. Şuningdek, ikkilamçi issiklik resurslaridan (mas, metallurgiya peçlarining gazlaridan), elektr energiyasini boşqa turdagi energiyaga aylantiriş natijasida hosil böladigan issiqlikdan (q. Joul-Lens qonuni) foydalaniladi. Issiklikdan foydalaniş usuli böyiça I. t. ning asosiy yönalişlari — issiklikdan foydalaniş va issiklik energetikasiga bölinadi. Issiqlikdan foydalaniş da issiqlik boşqa turdagi energiyaga aylantirilmay iste'mol qilinadi; metallurgiya, kimyo, oziq-ovqat sanoatlarida, neftni qayta işlaşda va işi issiklikni keltiriş hamda olib ketişga, jismlar orasida issiklik almaşinişiga asoslangan apparatlar, maşinalar va qurilmalar qöllaniladigan xöjalikning boşqa tarmoklarda katta ahami-yatga ega. Issiqlik energetikasi issiqlikni mexanik energiyaga (issiqlik dvigatelya apuna), elektr energiyasiga (magnitogidrodinamik generatorlar, termoelektr generatorlarda) aylantiriş b-n, şuningdek, hosil qilingan mexanik energiyani boşka turdagi energiyaga aylantiriş b-n boğliq. Issiqlik energiyasini mexanik energiyaga aylantiradigan qurilmalar b-n birga işlatiladigan issikdik-kuç kurilmalari st-yalar deb ataladi (mas, kompressor st-yasi, nasos st-yasi, elektr st-ya va b.). Issiklikdan texnologik va maişiy maq-sadlarda foydalaniş turli isitiş, issiklik b-n ta'minlaş tizimlari yordamida amalga oşiriladi. I. t. da sun'iy sovuq hosil qiliş texnikasi ham muhim örin tutadi (q. Sovitiş texnikasi).
Q.: Geliotexnika, Joul-lens qonuni, Sovitiş texnikasi
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИССИҚЛИК ТЕХНИКАСИ - иссиқ лик олиш, тақсимлаш, ташиш, ундан хўжалик ва рўзғорнинг турли тармоқларида фойдаланиш б-н шуғулланадиган техника тармоғи; ёқилғининг кимёвий энергиясини иссиклик, механик, электр энергиясига айлантиришнинг асосий қонуниятларини, шунингдек, энергетика қурилмаларида ишлатиладиган иш жисмларининг хоссаларини, И. т. қурилмаларининг ишлаш тарзини ва уларни қуришни ўрганиш б-н шуғулланадиган фан. Термодинамика, иссиклик узатиш, ёниш назариялари И. т. нинг назарий асослари ҳисобланади. И. т. да табиий органик ёқилғи асосий иссиклик манбаи бўлиб хизмат қилади. Булардан ташқари, ядро ёқилғиси, қуёш энергиясидан (қ. Гелиотехника, Гелиокурилма ҳам фойдаланилади. Шунингдек, иккиламчи иссиклик ресурсларидан (мас, металлургия печларининг газларидан), электр энергиясини бошқа турдаги энергияга айлантириш натижасида ҳосил бўладиган иссиқликдан (қ. Жоул-Ленц қонуни) фойдаланилади. Иссикликдан фойдаланиш усули бўйича И. т. нинг асосий йўналишлари — иссикликдан фойдаланиш ва иссиклик энергетикасига бўлинади. Иссиқликдан фойдаланиш да иссиқлик бошқа турдаги энергияга айлантирилмай истеъмол қилинади; металлургия, кимё, озиқ-овқат саноатларида, нефтни қайта ишлашда ва иши иссикликни келтириш ҳамда олиб кетишга, жисмлар орасида иссиклик алмашинишига асосланган аппаратлар, машиналар ва қурилмалар қўлланиладиган хўжаликнинг бошқа тармокларда катта аҳами-ятга эга. Иссиқлик энергетикаси иссиқликни механик энергияга (иссиқлик двигателя apuna), электр энергиясига (магнитогидродинамик генераторлар, термоэлектр генераторларда) айлантириш б-н, шунингдек, ҳосил қилинган механик энергияни бошка турдаги энергияга айлантириш б-н боғлиқ. Иссиқлик энергиясини механик энергияга айлантирадиган қурилмалар б-н бирга ишлатиладиган иссикдик-куч курилмалари ст-ялар деб аталади (мас, компрессор ст-яси, насос ст-яси, электр ст-я ва б.). Иссикликдан технологик ва маиший мақ-садларда фойдаланиш турли иситиш, иссиклик б-н таъминлаш тизимлари ёрдамида амалга оширилади. И. т. да сунъий совуқ ҳосил қилиш техникаси ҳам муҳим ўрин тутади (қ. Совитиш техникаси).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.