Jamiyat

Jamiyat — kişilarning tarixan qaror topgan hamkorlik faoliyatlari majmui. J.dagi hamma narsa (moddiy va ma'naviy boyliklar, insonlar hayoti uçun zarur bölgan şart-şaroitlarni yaratiş va b.) muayyan faoliyat jarayonida amalga oşadi. Insonlar faoliyati va ular örtasidagi ijtimoiy munosabatlar J.ning asosiy mazmunini taşkil etadi. Bular i. ç., oilaviy, siyosiy, huquqiy, axloqiy, diniy, estetik faoliyatlari va ularga moye keluvçi munosabatlardir. J. moddiy i. ç.siz bölmaydi. Unda insonlarning oziq-ovqat, kiyim-keçak, uy-joy va b.qa bölgan ehtiyojlari qondiriladi. I. ç.da jamiyatning tabiat b-n özaro ta'siri namoyon böladi. Odamlar özining moddiy i. ç. faoliyatida irodasi va ongiga boğliq bölmagan holda işlab çiqariş munosabatlarita kirişadi. J. taraqqiyoti tabiiy-tarixiy, qonuniy jarayondir. Moddiy i. ç. J.ning ijtimoii tuzilişi, ya'ni muayyan ijtimoii qatlam, toifa va guruhlarning rivojlanişiga bevosita ta'sir körsatadi. J.da turli qatlam va toifalarning mavjudligi mehnat taqsimoti, şuningdek, i. ç. vositalariga bölgan mulkçilik munosabatlari, jamiyatda yaratilgan moddiy boyliklardan oladigan uluşiga boğliq. Bular J.dagi kişilarning faoliyati hamda daromadiga qarab turli kasbiy va ijtimoii gypyxlapga ajralişining negizidir. J. hayoti iqtisodiy, ijtimoii, siyosiy, madaniy-ma'naviy sohalarga ajraladi. Iqtisodiy soha moddiy boyliklarni i. ç., taqsimlaş, ayirboşlaş va iste'mol qilişni öz içiga oladi. Unda mamlakatning xöjalik hayoti taşkil etiladi, uning turli tarmoqlarining özaro boğlikligi hamda xalqaro iqtisodiy hamkorlik amalga oşiriladi Bu J. taraqqiyoti uçun eng asosiy sohadir. Ijtimoiy soha J.dagi ijtimoiy guruhlar, tabaqalar, toifalar hamda milliy birliklar, ularning ijtimoiy hayoti va faoliyatini uyğunlaştiradi (q. Ijtimoiy guruhlar). Siyosiy soha turli ijtimoiy toifa va guruxlar, milliy birliklar, siyosiy partiyalar va harakatlar, jamoat taşkilotlarning öz siyosiy faoliyatini amalga oşiruvçi makondir. Ularning faoliyati J.dagi örnatilgan siyosiy munosabatlar asosida öz siyosiy manfaatlarini amalga oşirişga qaratiladi (q. Jamiyatning siyosiy tizimi). Ma'naviy sohada kişilar turli ma'naviy qadriyatlarni yaratadi, tarqatadi va J. ning turli qatlamlari tomonidan özlaştiriladi. Bu soxaga adabiyot, san'at, musiqa asarlari b-n bir qatorda kişilarning bilim saviyasi, fan, axloqiy meyor va umuman olganda, J. hayotining ma'naviy mazmunini taşkil qiluvçi narsalar kiradi (q. Ma'naviyat).

Hozir Özbekistonda J. taraqqiyotining eng asosiy muammosi insonlarning, ayniqsa yoş avlodning ma'naviy dunyosini şakllantiriş va boyitiş, ularni istiqlol mafkurasi asosida tarbiyalaş, özbek xalqining boy madaniy va ma'naviy merosi, qadriyatlari, an'analari va urf-odatlarini egallaşlari uçun şart-şaroit yaratişdir. Özbekistonda fuqarolik, huquqiy, demokratik, dunyoviy J. barpo etilmoqda.

Abdulhay Valiyev.