Jinsiy köpayiş
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 164-b. — ziyouz.com
Jinsiy köpayiş - urğoçi va erkak jinsiy hujayralar — gametalarning qöşilişidan hosil böladigan zigotadan yangi organizmning rivojlanişi, organizmlar köpayişining har xil şakllari. J. k.da genetik jihatdan har xil gametalarning uruğlaniş jarayonida qöşilişi tufayli bir-biriga öxşamaydigan organizmlar paydo böladi, ya'ni uruğning özgaruvçanligi ortadi. Evolyutsiya jarayonida J. k.ning kelib çiqişi gametalarning differensiatsiyasi va organizmlarda jinsiy belgilarning rivojlanişi b-n boğliq. J. k. barça eukariotlar uçun xos bölsada, biroq hayvonlar va yuksak ösimliklarda köp uçraydi. Infuzoriyalar va ayrim bakteriyalar uçun xos bölgan konyugatsiya jarayoni ham irsiy material almaşinuvidan iborat bölgani tufayli genetik jihatdan J. k.ga yaqin turadi. J. k.ning partenogenez şakli evolyutsion jihatdan keyinroq paydo bölgan. Hayvonlar orasida ayrim jinsli turlari b-n bir qatorda germafroditlar ham köp uçraydi. Gametalarning şakli, katta-kiçikligi va harakatçanligiga binoan J. k.ning izogamiya, oogamiya, geterogamiya şakllari böladi (yana q. Jinssiz köpayiş, Vegetativ köpayiş).
Q.: Jinssiz köpayiş, Vegetativ köpayiş
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЖИНСИЙ КЎПАЙИШ - урғочи ва эркак жинсий ҳужайралар — гаметаларнинг қўшилишидан ҳосил бўладиган зиготадан янги организмнинг ривожланиши, организмлар кўпайишининг ҳар хил шакллари. Ж. к.да генетик жиҳатдан ҳар хил гаметаларнинг уруғланиш жараёнида қўшилиши туфайли бир-бирига ўхшамайдиган организмлар пайдо бўлади, яъни уруғнинг ўзгарувчанлиги ортади. Эволюция жараёнида Ж. к.нинг келиб чиқиши гаметаларнинг дифференциацияси ва организмларда жинсий белгиларнинг ривожланиши б-н боғлиқ. Ж. к. барча эукариотлар учун хос бўлсада, бироқ ҳайвонлар ва юксак ўсимликларда кўп учрайди. Инфузориялар ва айрим бактериялар учун хос бўлган конъюгация жараёни ҳам ирсий материал алмашинувидан иборат бўлгани туфайли генетик жиҳатдан Ж. к.га яқин туради. Ж. к.нинг партеногенез шакли эволюцион жиҳатдан кейинроқ пайдо бўлган. Ҳайвонлар орасида айрим жинсли турлари б-н бир қаторда гермафродитлар ҳам кўп учрайди. Гаметаларнинг шакли, катта-кичиклиги ва ҳаракатчанлигига биноан Ж. к.нинг изогамия, оогамия, гетерогамия шакллари бўлади (яна қ. Жинссиз кўпайиш, Вегетатив кўпайиш).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.