Jome masjid
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 184-b. — ziyouz.com
Jome masjid — şahar markazidagi yoki nisbatan katta hududdagi asosiy va eng katta boş masjid. Jamoa uçun zarur turli xabarlar e'lon qilinadigan, haftalik juma, xayit namozlari jamoa bölib öqiladigan maxsus bino. Şahar taşqarisida musallo, namozgox. Juma masjid, guzar (mahalla) masjidlariga nisbatan uning tuzilişi salobatli. Örta Osiyoda J. m.ning umumiy tarxi murabba yoki töğri törtburçakli xonaqox bölib, bir (old yoki yon) tomoni, ikki (jan. va şarqiy yoki şim. va şarqiy) yoki uç tomoni ayvon b-n öralgan. Xonaqoh tomi gumbazli yoki tösinli. Ayvon va xonaqox kattaligi tösinlar soni va qatori b-n belgilangan, ba'zan xonaqoh 1, 2, 4 gumbazli, ayvonlar atrofi qator ustunli, burçakda azon aytişga muljallangan mezana va hovli örtasida hovuz bölgan. Buxoroda birinçi J. m. 713 y. Qutayba ibn Muslim tomonidan işga tuşirilgan. Uşbu masjid uçun mahalliy majusiylar ibodatxonasi moslaştirilgan. 14—15-a.larda J. m. qurilişiga davrning maşhur me'mor va muxandislari safarbar qilingan (q. Al-masjid al-Aqso, Al-masjid al-Harom, Masjidi kalon, Bibixonim jome masjidi, Dehli jome masjidi).
Q.: Bibixonim jome masjidi, Dehli jome masjidi, Masjidi kalon
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЖОМЕ МАСЖИД — шаҳар марказидаги ёки нисбатан катта ҳудуддаги асосий ва энг катта бош масжид. Жамоа учун зарур турли хабарлар эълон қилинадиган, ҳафталик жума, хайит намозлари жамоа бўлиб ўқиладиган махсус бино. Шаҳар ташқарисида мусалло, намозгох. Жума масжид, гузар (маҳалла) масжидларига нисбатан унинг тузилиши салобатли. Ўрта Осиёда Ж. м.нинг умумий тархи мурабба ёки тўғри тўртбурчакли хонақох бўлиб, бир (олд ёки ён) томони, икки (жан. ва шарқий ёки шим. ва шарқий) ёки уч томони айвон б-н ўралган. Хонақоҳ томи гумбазли ёки тўсинли. Айвон ва хонақох катталиги тўсинлар сони ва қатори б-н белгиланган, баъзан хонақоҳ 1, 2, 4 гумбазли, айвонлар атрофи қатор устунли, бурчакда азон айтишга мулжалланган мезана ва ҳовли ўртасида ҳовуз бўлган. Бухорода биринчи Ж. м. 713 й. Қутайба ибн Муслим томонидан ишга туширилган. Ушбу масжид учун маҳаллий мажусийлар ибодатхонаси мослаштирилган. 14—15-а.ларда Ж. м. қурилишига даврнинг машҳур меъмор ва мухандислари сафарбар қилинган (қ. Ал-масжид ал-Ақсо, Ал-масжид ал-Ҳаром, Масжиди калон, Бибихоним жоме масжиди, Деҳли жоме масжиди).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.