Köçki
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 889-b. — ziyouz.com
Köçki — 1) toğlarda yon bağirning yuqori qismida yiğilib qolgan qorning şiddat b-n pastga otilib tuşişi, tarma. Toğ yon bağrida köplab töplanib qolgan qor qaytadan kristallanadi va qattiq sovuqdan torayadi; oqibatda qor qatlami içida böş qatlam paydo böladi. Biron tovuş, salgiva mexanik kuç ta'sirida yoki qor tagi eriganda K. vujudga keladi. Kuçli K.da 1,5—2 mln. m3 gaça qor köçib tuşadi; toğdan tuşgan qorning qalinligi 60 m gaça yetişi mumkin. Kor K.lari Örta Osiyo, Kavkaz, Alp, Kordilyera, Himolay toğlarida köp röy berib turadi. Ba'zan qişloqlar, aloqa yöllari, toğlardagi örmonlarga katta zarar yetkazadi; 2) toğ jinslarining oğirlik kuçi ta'sirida yon bağir böylab pastga surilib tuşişi (q. Surilma); 3) toğ bir qismining qulab tuşişi (q. Toğ qulaşi).
Q.: Surilma, Toğ qulaşi
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КЎЧКИ — 1) тоғларда ён бағирнинг юқори қисмида йиғилиб қолган қорнинг шиддат б-н пастга отилиб тушиши, тарма. Тоғ ён бағрида кўплаб тўпланиб қолган қор қайтадан кристалланади ва қаттиқ совуқдан тораяди; оқибатда қор қатлами ичида бўш қатлам пайдо бўлади. Бирон товуш, салгива механик куч таъсирида ёки қор таги эриганда К. вужудга келади. Кучли К.да 1,5—2 млн. м3 гача қор кўчиб тушади; тоғдан тушган қорнинг қалинлиги 60 м гача етиши мумкин. Кор К.лари Ўрта Осиё, Кавказ, Альп, Кордильера, Ҳимолай тоғларида кўп рўй бериб туради. Баъзан қишлоқлар, алоқа йўллари, тоғлардаги ўрмонларга катта зарар етказади; 2) тоғ жинсларининг оғирлик кучи таъсирида ён бағир бўйлаб пастга сурилиб тушиши (қ. Сурилма); 3) тоғ бир қисмининг қулаб тушиши (қ. Тоғ қулаши).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.