Kosmetika
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 638–639-b. — ziyouz.com
Kosmetika (yun. kosmetike — pardoz qiliş, bezaş san'ati) — kişilar qiyofasini xuşröylaştiriş çora-tadbirlari hamda vositalari majmui.
K. juda uzoq, tarixga ega. Miloddan 200 y. avval Misrda pardoz uçun har xil materiallar va dori-darmonlardan foydalanişgan.
Pardoz vositalari tayyorlaş sirasrorlarini faqat tabiblar bilgan. K. 19-a.ga kelib ilmiy jihatdan rivoj topdi va bora-bora tibbiyot xodimlari qöliga ötib, teri, soç va tirnoqlar parvarişi, badandagi tuğma va keyin paydo bölgan har xil kamçiliklarni yöqotiş b-n tibbiyotning maxsus bölimi — kosmetologiya şuğullanadigan böldi. K. şartli ravişda gigiyenik, vraçlik va pardoz K.siga bölinadi. Gigiyenik K. odamningtabiiy gözalligini saqlab qoliş, teri kasalliklarining oldini oliş va unda yuzaga keladigan nuqsonlarni bartaraf etiş mulojalarini amalga oşiradi. Yuz terisini töğri parvariş kiliş (yuz terisini vaqtida tozalab turiş, massaj qiliş va h. k.), kosmetik vositalar (upa, yoğupa va b.)dan bilib foydalaniş, unga turli ajinlar tuşib, barvaqt sölişi, şuningdek, husnbuzar, sepkil toşişi, har xil doğlar tuşişi kabi noxuşliklarning oldini oladi. Yuz terisini tozalaş zarurligi yoki bunga hojat yöqligini faqat kosmetolog vraç hal qiladi.
Vraçlik yoki davo K.si terini parvariş qiliş, uning turli nuqsonlarini yöqotiş, soç, oğiz böşligi, tirnoqlarni parvarişlaşning gigiyenik va davo tadbirlarini öz içiga oladi. Teri barvaqt sölişining oldini oliş va davolaş uçun kosmetolog vraç maslahati b-n massaj, maska, losonlar, oziklantiruvçi kremlar, fizioterapevtik usullar qöllaş tavsiya etiladi. Teri juda böşaşib, osilib qolgan va köp ajin tuşgan bölsa, jarrohlik usuli qöllanadi. Vraçlik K.si juda quruq yoki yoğli teri, sepkil, soç kasalliklari (q. Soç), husnbuzar, seboreyani davolaş, xunuk xol, çandiq va tatuirovkalarni, yuzdagi tuğma va şikastlaniş natijasida hosil bölgan nuqsonlarni yöqotiş çoralarini ham köradi.
Pardoz K.si yordamida nuqsonlar (çandiq, xunuk xol) berkitiladi. Kosmetik vositalardan töğri foydalanib, lab, köz, quloq körinişlarini xuşröy qiliş mumkin. K.dan xabarsiz kişilar maslahati b-n har xil krem, loson va b. pardoz buyumlarini bilar-bilmas işlataveriş yaramaydi. Bu vaqtidan ilgari ajin tuşişiga olib kelişi mumkin. Şuning uçun kosmetolog vraç maslahatlariga qat'iy amal qiliş kerak.
Ad.: Agafonov A. V., Kosmetika s gryadok i poley, T., 1998.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОСМЕТИКА (юн. kosmetike — пардоз қилиш, безаш санъати) — кишилар қиёфасини хушрўйлаштириш чора-тадбирлари ҳамда воситалари мажмуи.
К. жуда узоқ, тарихга эга. Милоддан 200 й. аввал Мисрда пардоз учун ҳар хил материаллар ва дори-дармонлардан фойдаланишган.
Пардоз воситалари тайёрлаш сирасрорларини фақат табиблар билган. К. 19-а.га келиб илмий жиҳатдан ривож топди ва бора-бора тиббиёт ходимлари қўлига ўтиб, тери, соч ва тирноқлар парвариши, бадандаги туғма ва кейин пайдо бўлган ҳар хил камчиликларни йўқотиш б-н тиббиётнинг махсус бўлими — косметология шуғулланадиган бўлди. К. шартли равишда гигиеник, врачлик ва пардоз К.сига бўлинади. Гигиеник К. одамнингтабиий гўзаллигини сақлаб қолиш, тери касалликларининг олдини олиш ва унда юзага келадиган нуқсонларни бартараф этиш муложаларини амалга оширади. Юз терисини тўғри парвариш килиш (юз терисини вақтида тозалаб туриш, массаж қилиш ва ҳ. к.), косметик воситалар (упа, ёғупа ва б.)дан билиб фойдаланиш, унга турли ажинлар тушиб, барвақт сўлиши, шунингдек, ҳуснбузар, сепкил тошиши, ҳар хил доғлар тушиши каби нохушликларнинг олдини олади. Юз терисини тозалаш зарурлиги ёки бунга ҳожат йўқлигини фақат косметолог врач ҳал қилади.
Врачлик ёки даво К.си терини парвариш қилиш, унинг турли нуқсонларини йўқотиш, соч, оғиз бўшлиги, тирноқларни парваришлашнинг гигиеник ва даво тадбирларини ўз ичига олади. Тери барвақт сўлишининг олдини олиш ва даволаш учун косметолог врач маслаҳати б-н массаж, маска, лосьонлар, озиклантирувчи кремлар, физиотерапевтик усуллар қўллаш тавсия этилади. Тери жуда бўшашиб, осилиб қолган ва кўп ажин тушган бўлса, жарроҳлик усули қўлланади. Врачлик К.си жуда қуруқ ёки ёғли тери, сепкил, соч касалликлари (қ. Соч), ҳуснбузар, себореяни даволаш, хунук хол, чандиқ ва татуировкаларни, юздаги туғма ва шикастланиш натижасида ҳосил бўлган нуқсонларни йўқотиш чораларини ҳам кўради.
Пардоз К.си ёрдамида нуқсонлар (чандиқ, хунук хол) беркитилади. Косметик воситалардан тўғри фойдаланиб, лаб, кўз, қулоқ кўринишларини хушрўй қилиш мумкин. К.дан хабарсиз кишилар маслаҳати б-н ҳар хил крем, лосьон ва б. пардоз буюмларини билар-билмас ишлатавериш ярамайди. Бу вақтидан илгари ажин тушишига олиб келиши мумкин. Шунинг учун косметолог врач маслаҳатларига қатъий амал қилиш керак.
Ад.: Агафонов А. В., Косметика с грядок и полей, Т., 1998.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.