Matritsa
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 304-b. — ziyouz.com
Matritsa (lot. matrix — baçadon) — 1) metallurgiyada — metallarga bosim b-n işlov berişda qöllaniladigan ştamplarning iş qismi. M. sirtida tayyorlanadigan buyum (detal)ning qiyofasiga mos botiq (yoki teşik) böladi. Ana şu botiq (yoki teşik) ga ştampning ikkinçi qismi — puanson kiradi. M. yaxlit yoki qismlarga ajraladigan qilib yasalişi mumkin; 2) matbaada — harf, rakam yoki belgining tasviri tuşirilgan metall plastinka yoki taxtaça (brusok). M.ning şriftlar quyiladigan (qölda harf terişda işlatiladigan literalarni quyiş uçun), satr quyiladigan (q. Linotip) va harf quyiladigan (q. Monotip) xillari böladi. Yuqori bosma qolipidan xöllangan karton yoki plastmassaga botirib tuşirilgan çu-qur nusxa ham M. deb ataladi. Bunday M.dan stereotiplar (q. Stereotipiya) yoki galvanostereotiplar (q. Galvanostereotipiya, Galvanotexnika) tay-yorlaşda foydalaniladi.
Q.: Galvanotexnika, Linotip, Monotip, Stereotipiya
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАТРИЦА (лот. matrix — бачадон) — 1) металлургияда — металларга босим б-н ишлов беришда қўлланиладиган штампларнинг иш қисми. М. сиртида тайёрланадиган буюм (деталь)нинг қиёфасига мос ботиқ (ёки тешик) бўлади. Ана шу ботиқ (ёки тешик) га штампнинг иккинчи қисми — пуансон киради. М. яхлит ёки қисмларга ажраладиган қилиб ясалиши мумкин; 2) матбаада — ҳарф, ракам ёки белгининг тасвири туширилган металл пластинка ёки тахтача (брусок). М.нинг шрифтлар қуйиладиган (қўлда ҳарф теришда ишлатиладиган литераларни қуйиш учун), сатр қуйиладиган (қ. Линотип) ва ҳарф қуйиладиган (қ. Монотип) хиллари бўлади. Юқори босма қолипидан хўлланган картон ёки пластмассага ботириб туширилган чу-қур нусха ҳам М. деб аталади. Бундай М.дан стереотиплар (қ. Стереотипия) ёки гальваностереотиплар (қ. Гальваностереотипия, Гальванотехника) тай-ёрлашда фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.