Mayya

Mayya MAYYA, axkex (yukateklar) — Meksika, Gvatemala (Yukatan ya.o.) va Belizda yaşovçi indeys xalqi. Umumiy soni 700 ming kişi. Meksikada 670 ming kişi (1990-y.lar örtalari) yaşaydi. Mayyakiçe oilasiga kiruvçi mayya tilida sözlaşadi. Dindorlari — katoliklar, lekin amalda qad. diniy e'tikrdlar saqlangan. M. dehqonçilik, çorvaçilik, ovçilik, baliqçilik va asalariçilik b-n şuğullanadi. M. avlodlari Jan.-Şarqiy Meksika, Gonduras, Gvatemala hududlarida mavjud bölgan Amerikaning eng kad. madaniyati (Olmek madaniyati b-n boğliq)ni yaratganlardan hisoblanadi. Mil. 1ming yillikda M.larda toşdan yasalgan inşootlari bölgan şaharlar vujudga kelgan. 9-a.da M.larning köpçilik şaharlari tolteklar boşçiligidagi indeys qabilalari bostirib kelişi natijasida vayron bölgan. 10-a.da Yukatanda yangi mayyatoltek davlati vujudga kelgan, u keyinçalik bir qança mustaqil şahardavlatlarga parçalanib ketgan. M.lar jamiyatida huk-mron qatlamni harbiy zodagonlar va kohinlar taşkil etgan. M.larda uruğçilik munosabatlari qoldiklari saqlangan, qulçilik rivojlangan. Qişloq aholisi turli majburiyatlarni ötagan. Şaharlarda hunarmandçilik taraqqiy etgan. M.lar özlarining iyeroglif yozuvlarini ixtiro etişgan (q. Mayya yozuvi). M.lar matematika, tibbiyot, astronomiya (xususan, q.x. işlari muddatini belgilovçi puxta işlangan taqvim) sohasida ilmiy bilimlarga ega bölişgan. M.lar, ayniqsa, yomğir va şamol ma'budlariga qattiq e'tiqod qilganlar. 16-a. boşlarida Markaziy Amerika ispan mustamlakaçilari tomonidan bosib olingandan keyin M.lar kalin tropik örmonlarga köçib ötib, 20-a. boşlarigaça amalda öz mustaqilliklarini saklab keldilar. 100 dan ortiq şahar xarobalari saqlangan. Eng yiriklari — Çiçen Itsa, Kopan, Mayyapan, Uşmal, Tikal (yana q. Indeyslar).