Mevali daraxtlarni yoşartiriş
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 378–379-b. — ziyouz.com
Mevali daraxtlarni yoşartiriş — yangi novdalar ösib çiqişi uçun daraxtlarning eski va qurigan şoxlarini kesiş; daraxt umrini uzaytiriş va hosil berişini tiklaş usullaridan biri. Mevali daraxtlar kariganida, asosiy şoxlarini tiklaş, novdalarining ösişini tezlaştiriş hamda meva hosil qiluvçi organlarini şakllantiriş maqsadlarida qöllaniladi. Köpgina 25—30 yoşdagi olma, nok, 15—20 yoşdagi örik, 8—12 yoşdagi olxöri, gilos va b. yoşartiriladi. Asosan, fev.— mart oylarida utkaziladi. Yoşartirişning yengil, kuçli hamda butab yoşartiriş xillari bor. Yengil yoşartirişda asosiy şoxlar, qulay tomonga rivojlangan yon şoxlar yuqorisidan, kuçlisida asosiy şoxlarning uçdan ikki qismi kesiladi. Bunda ulardan bir neçta yangi novda ösib rivojlanadi. 3—4 yildan söng ulardan yangi şox-şabba şakllantiriladi. Butab yoşartiriş da asosiy şoxlar qisqartirilib, ulardagi 1—2 yillik novdalarning ayrimlari olib taşlanadi. Bu usulda zaxira oziq moddalar daraxtlarning köp gullaşi uçun sarf bölmaydi, tutgan mevalar tökilib ketmaydi.
Yoşartirilgan olma va nok daraxtlari 4-yilda, örik, şaftoli 2-yildayoq hosilga kiradi. Şoxlarning kesilgan joyiga boğ malhami yoki alif aralaştirilgan moyli böyoq surib qöyiladi. Yoşartirişdan oldin daraxt ösayotgan atrof yerning 1 m2 ga 5—6 kg çirigan göng yoki göng b-n mineral öğit aralaşmasi solib, çopiladi, qondirib suğoriladi. Töğri yoşartirilgan mevali daraxt yana 10—15 yil va undan ham uzok, hosil beradi (yana q. Butaş, Daraxtlarga şakl beriş, Kallaklaş).
Rixsivoy Jörayev.
Q.: Butaş, Daraxtlarga şakl beriş, Kallaklaş
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЕВАЛИ ДАРАХТЛАРНИ ЁШАРТИРИШ — янги новдалар ўсиб чиқиши учун дарахтларнинг эски ва қуриган шохларини кесиш; дарахт умрини узайтириш ва ҳосил беришини тиклаш усулларидан бири. Мевали дарахтлар кариганида, асосий шохларини тиклаш, новдаларининг ўсишини тезлаштириш ҳамда мева ҳосил қилувчи органларини шакллантириш мақсадларида қўлланилади. Кўпгина 25—30 ёшдаги олма, нок, 15—20 ёшдаги ўрик, 8—12 ёшдаги олхўри, гилос ва б. ёшартирилади. Асосан, фев.— март ойларида утказилади. Ёшартиришнинг енгил, кучли ҳамда бутаб ёшартириш хиллари бор. Енгил ёшартиришда асосий шохлар, қулай томонга ривожланган ён шохлар юқорисидан, кучлисида асосий шохларнинг учдан икки қисми кесилади. Бунда улардан бир нечта янги новда ўсиб ривожланади. 3—4 йилдан сўнг улардан янги шох-шабба шакллантирилади. Бутаб ёшартириш да асосий шохлар қисқартирилиб, улардаги 1—2 йиллик новдаларнинг айримлари олиб ташланади. Бу усулда захира озиқ моддалар дарахтларнинг кўп гуллаши учун сарф бўлмайди, тутган мевалар тўкилиб кетмайди.
Ёшартирилган олма ва нок дарахтлари 4-йилда, ўрик, шафтоли 2-йилдаёқ ҳосилга киради. Шохларнинг кесилган жойига боғ малҳами ёки алиф аралаштирилган мойли бўёқ суриб қўйилади. Ёшартиришдан олдин дарахт ўсаётган атроф ернинг 1 м2 га 5—6 кг чириган гўнг ёки гўнг б-н минерал ўғит аралашмаси солиб, чопилади, қондириб суғорилади. Тўғри ёшартирилган мевали дарахт яна 10—15 йил ва ундан ҳам узок, ҳосил беради (яна қ. Буташ, Дарахтларга шакл бериш, Каллаклаш).
Рихсивой Жўраев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.