Nerv regulyatsiya

Nerv regulyatsiya - nerv sistemasining hujayra, töqima, a'zolarga ular faoliyatini organizm ehtiyoji hamda taşqi muhit özgarişiga muvofiq holda uyğunlaştiruvçi ta'siri. Köp hujayrali organizmlar öz hayotiy jarayonlari (ösiş, rivojlaniş, taşqi omillardan ta'sirlaniş va h.k.)da bir butunligini namoyon etadi. Buni bir neçta boşqaruvçi mexanizmlar, ayniqsa, qayvonlarda muhim ahamiyatga ega bölgan N.r. ta'minlaydi. N.r. natijasida hujayra, a'zolar faoliya-ti töxtaşi, kuçayişi, sekinlaşişi. funksional va biokimyoviy holati. tuziliş xususiyatlari özgarişi mumkin. Nerv sistemasi yöq köp hujayralilar (ösimlik, hayvon embrioni va bulutlar)da funksiyalar hujayralarning özaro ta'siri (ionli, metaboli-tik va b.) orqali tartibga solinadi. Bir hujayra faoliyati boşqa hujay-rada hosil bölgan moddalar almaşi-nuvi mahsuloti b-n boşqariladi (q. Gumoral regulyatsiya). Biron-bir hujayra membranasida vujudga kelgan qözğaliş ba'zan hujayradan hujayraga ötişi mumkin. Şu tariqa hayvonlarning evolyutsiya jarayonida, asosan, 2 xil uyğunlaştiruvçi mexanizm — N.r. va gormonal regulyatsiya paydo bölgan. Şunga köra, 2 xil modda — gormonlar va me-diatorlar ajratiladi. Gormon butun organizmga qon b-n tarqalgani sababli gormonal regulyatsiya keng doirada sekin, N.r. esa tor doirada tez amalga oşirilişi mumkin. N.r. tez tarqaluvçi nerv impulsi ta'sirida nerv uçida hujayralarga töğridan-töğri mediatorlar ötişi tufayli sodir böladi. N.r. b-n gormonal regulyatsiya örtasida kes-kin çegara yöq, çunki ba'zi nerv uçi aktiv moddalarni qonga ajratadi (q. Neyrosekretsiya). N.r. tezligi va qanday doirada ötişi harakatni boşqarişda katta ahamiyatga ega, şuning uçun takomillaşgan lokomotsiyali orga-nizmlar nerv sistemasi yaxşi rivojlangan. Evolyutsiya jarayonida N.r. yuqori darajada tuzilgan hayvonlarda yetakçi boşqariş mexanizmiga ayla-nib, faqat harakatlanişni emas, balki organizmning boşqa hamma siste-malarini ham qamrab olgan.