Orden

Orden (lot. ordo — qator, daraja) — 1) metall nişon, takdirlaş belgi-si, harbiy yoki fuqarolik xizmatlari uçun beriladigan faxriy mukofot. O.ning takdirlaş belgisi sifatida vujudga kelişi ritsarlik tarixi b-n boğlikdir. Qad.da ritsarlar alohida kiyim boş kiyib, böyinlariga qimmatbaxr metalldan yasalgan krest taqib yurişgan, bu ularning muayyan ritsarlik taşkiloti (ordeni)ga tegişlili-gini bildirib turgan. «Falon O. kava-leri» (ya'ni a'zosi) degan ibora ana şundan kelib çiqqan. 14—16-a.larda saroy amaldorlarining belgilari pay-do böldi, ular keyinroq mukofotlar tusini oldi (mas, 1348 yoki 1350 y.dan inglizlarning Boğiçlar O.i; 1399 y.dan Bani O.i; 1429 y.dan avstriyaliklar va ispanlarning Oltin Jun teri O.i; 1579 y.dan fransuzlarning muqaddas Ruh O.i.). Islom dini tarqalgan Turkiya, Eron, arab davlatlarida podşolar buyuk xizmatlar körsatgan odamlarni böyniga taqişga möljallangan yarim oy şaklidagi nişonlar b-n takdirlaşgan. Takdirlaş marosimlari, aso-san, diniy va milliy bayramlarda ötkazilgan. Rossiyada birinçi O.ni Petr I 1698 y. ta'sis etgan (avliyo apostol Andrey Pervozvanniy O.i.). Oktyabr töntarişidan keyin podşo O. va medallari bekor qilindi. Birinçi sovet Qizil Bayroq O.i 1918 y.da RSFSR da ta'sis qilindi. Şörolar hukumati keyinçalik juda köp O., medal, faxriy yorlikdar ta'sis etdi. Lenin O.i SSSRning eng oliy O.i hisoblangan. SSSR tarqalib ketgandan söng Özbe-kiston mustaqil respublikalar içida birinçi bölib öz O. va medallarini joriy etdi hamda ularni, şuningdek, turli esdalik va kolleksiya tangalarini özida i.ç.ni yölga qöydi (q. Özbekiston Respublikasining orden va medallari); 2) Ğarbiy Yevropada ritsarlarning harbiy-monaxlik taşkilotlari; 3) ba'zi maxfiy jamiyatlarning nomi; mas, masonlik O.i.