Pifagor
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 239-b. — ziyouz.com
Pifagor (taxm. mil. av. 580, Samos — 500, Metapont) — yunon matematigi, faylasuf, quldor aristokratiyaning ğoyaviy tarğibotçisi. 530 y.dan Jan. Italiyadagi Krotone ş.da, keyinroq Metapont ş.da yaşagan. Kroto-neda falsafiy maktab, siyosiy partiya va diniy birodarlikni mujassamlaştirgan ittifoq (pifagorçilar itti-foqi) tuzadi. P. falsafasida son barça narsaning mohiyati, olam esa sonlar va ular orasidagi munosabatlarning garmonik sistemasi, degan ğoyalar ilgari surilgan.
Mat. tarixida P. geometriyaga sistematik isbot tuşunçasini kiritib, uni abstrakt fan darajasiga kötargan, töğri çiziqli şakllar geomet-riyasini tuzgan, öxşaşlik haqidagi ta'limotni yaratgan, töğri burçakli uçburçak qaqidagi teoremani isbotlagan (bu teorema P.dan 1500 yil ilgari Misr
va Bobilda isbotsiz ma'lum bölgan) (q. Pifagor teoremasi), ayrim munta-zam köpburçak va köpyoqliklarni yasagan deb hisoblanadi. Odatda, juft va toq, gub va murakkab, mukammal sonlar, arifmetik, geometrik va garmonik proporsiyalar P. nomi b-n boğla-nadi. P. maktabining mat.ni sistemalaştirişdagi roli katta bölgan.
Ad.: Istoriya matematiki drevneyşix vremyon do naçala XIX stoletiya, t. 1., M., 1971.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПИФАГОР (тахм. мил. ав. 580, Самос — 500, Метапонт) — юнон математиги, файласуф, қулдор аристократиянинг ғоявий тарғиботчиси. 530 й.дан Жан. Италиядаги Кротоне ш.да, кейинроқ Метапонт ш.да яшаган. Крото-неда фалсафий мактаб, сиёсий партия ва диний биродарликни мужассамлаштирган иттифоқ (пифагорчилар итти-фоқи) тузади. П. фалсафасида сон барча нарсанинг моҳияти, олам эса сонлар ва улар орасидаги муносабатларнинг гармоник системаси, деган ғоялар илгари сурилган.
Мат. тарихида П. геометрияга систематик исбот тушунчасини киритиб, уни абстракт фан даражасига кўтарган, тўғри чизиқли шакллар геомет-риясини тузган, ўхшашлик ҳақидаги таълимотни яратган, тўғри бурчакли учбурчак қақидаги теоремани исботлаган (бу теорема П.дан 1500 йил илгари Миср
ва Бобилда исботсиз маълум бўлган) (қ. Пифагор теоремаси), айрим мунта-зам кўпбурчак ва кўпёқликларни ясаган деб ҳисобланади. Одатда, жуфт ва тоқ, губ ва мураккаб, мукаммал сонлар, арифметик, геометрик ва гармоник пропорциялар П. номи б-н боғла-нади. П. мактабининг мат.ни системалаштиришдаги роли катта бўлган.
Ад.: История математики древнейших времён до начала XIX столетия, т. 1., М., 1971.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.