Qişloq aholisi

Qişloq aholisi - mamlakat jami aholisining viloyat va tumanlardagi qişloq-ovullarda yaşaydigan qismi. Q.a.ning aksari qismi, asosan, dehqonçilik, çorvaçilik yoki q.x.ning boşqa turlari bilan maşğul böladi. mamlakat iqgisodiy rivojlangan sari sanoatda işlovçilar salmoği ortib, butun aholi tarkibida Q.a. salmoği kamayib boradi (q. Şahar aholisi). 19-a. boşlarida qişloqlarda jahon aholisining 95—97%, 20-a. boşlarida qariyb 85% yaşagan bölsa, 1970 y.da 65% dan kamroği istiqomat qildi. Ayniqsa, rivojlangan mamlakatlarda Q.a. salmoği ança past. Mas, Buyuk Britaniyada 11%, Germaniyada 12%, AQŞda 21% ga yaqin. Ba'zi mamlakatlarda şaharlarning eko-logik şaroiti oğirlaşib borişi va transportning rivojlanişi natijasida aholi şaharlardan qişloqlarga köçib ötişi jarayoni kuzatiladi.

Sönggi yillarda Özbekistonda şahar aholisining ösiş sur'ati pasayib ketdi. Q.a.ning şahar aholisiga nisbatan jadalroq köpayişi natijasida Özbekistonda şahar aholisining uluşi pasayib bormoqda. Respublikada Q.a.ning ösişiga aholi tabiiy köpayişi körsatkiçlari (asosan, tuğiliş)ning köpayişi ham sabab bölmokda. Mas, 1991 y.da mamlakat aholisining 59,5% ni qişloq, 40,5% ni şahar aholisi taşkil etgan bölsa, 2004 y.da bu körsatkiç mos ravişda 63,5% va 36,5% dan iborat böldi, ya'ni Q.a. salmoği 4,0% ga oşgan. Hozirda Özbekistonning qişloqjoylarida tuğilişning umumiy koeffitsiyenti (har 1000 kişiga nisbatan tuğilganlar soni) 22,4 ni, tuğilişning maxsus koeffitsiyenti (har 1 ta 15—49 yoşdagi ayolga nisbatan bolalar soni) 2,75 ni taşkil qiladi. Özbekistonda yangi iqtisodiy islohotlarning joriy etilişi, bozor munosabatlarining şakllanişi va b. Q.a. ning demografik vaziyatiga ma'lum darajada ta'sir etdi.

Nafisa Majidova.