Qöş uruğlaniş
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 451-b. — ziyouz.com
Qöş uruğlaniş - gulli ösimliklarga xos jinsiy jarayon xili. 1898 y.da rus olimi S.G.Navaşin kaşf etgan. Q.u.da uruğning şakllanişida tuxum hujayra bilan bir qatorda murtak xaltasining markaziy yadrosi ham uruğlanadi. Q.u. natijasida zigotadan uruğ murtagi, markaziy hujayra bilan uruğlangan markaziy yadrodan oziq töqima — ikkilamçi triploid endosperm rivojlanadi. Q.u.da bitta çang nayçasi spermentlari iştirok etadi; nayça suyuqligi sinergid içidagi murtak xaltasiga yoki tuxum hujayra bilan markaziy hujayra oraliğidagi tirqişga quyiladi. Spervit sinergid orqali tuxum hujayraga boradi va siner-gid uruğlanişdan söng yemirilib ketadi. Q.u. apomiktik turlardan taşqari barça gulli ösimliklar uçun xos. Q.u.ning mohiyati — oziqlantiruvçi töqima — endospermning juda tez şakllanişidir. Q.u. uruğ şakllanişi jarayonlarini tezlaştirib yuboradi (yana q. Gulli ösimliklar, Çanglaniş).
Q.: Çanglaniş, Gulli ösimliklar
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚЎШ УРУҒЛАНИШ - гулли ўсимликларга хос жинсий жараён хили. 1898 й.да рус олими С.Г.Навашин кашф этган. Қ.у.да уруғнинг шаклланишида тухум ҳужайра билан бир қаторда муртак халтасининг марказий ядроси ҳам уруғланади. Қ.у. натижасида зиготадан уруғ муртаги, марказий ҳужайра билан уруғланган марказий ядродан озиқ тўқима — иккиламчи триплоид эндосперм ривожланади. Қ.у.да битта чанг найчаси сперментлари иштирок этади; найча суюқлиги синергид ичидаги муртак халтасига ёки тухум ҳужайра билан марказий ҳужайра оралиғидаги тирқишга қуйилади. Спервит синергид орқали тухум ҳужайрага боради ва синер-гид уруғланишдан сўнг емирилиб кетади. Қ.у. апомиктик турлардан ташқари барча гулли ўсимликлар учун хос. Қ.у.нинг моҳияти — озиқлантирувчи тўқима — эндоспермнинг жуда тез шаклланишидир. Қ.у. уруғ шаклланиши жараёнларини тезлаштириб юборади (яна қ. Гулли ўсимликлар, Чангланиш).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.