Rivojlaniş

Rivojlaniş — tabiat va jamiyatdagi qonuniyatli özgariş; bir sifat holatidan boşqasiga, eskidan yangiga ötiş. R. natijasida obyektning — tarkibi yoki strukturasining yangi sifat holati vujudga keladi. R. tabiat, jamiyat va biliş tarixini tuşuntirişning umumiy tamoyilidir. R. ning 2 şakli mavjud: obyektning sekinasta sodir böluvçi miqdor özgarişlari b-n boğliq evolyutsion R. va obyekt tuzilmasidagi sifat özgarişlaridan iboratinqilobiy R. Evolyutsion R. jamiyatda bir tizimning asta-sekin, keskin portlaşlarsiz bir sifatiy asosdan ikkinçi sifatiy asosga ötişini, inqilobiy R. esa keskin portlaş yöli b-n bir sifatiy asosdan ikkinçi sifatiy asosga ötişini bildiradi. Evolyutsion R. jamiyatning yangi bosqiçga uzluksiz va talafotlarsiz ötişiga imkon beradi. Bunday utişda muayyan vaqt zarur böladi. Inqilobiy R.da jamiyatning eski asosiy tayanç nuqtalari yöq qilinib, keskin sifatiy özgarişlar amalga oşiriladi. Özbekiston mustaqillikka erişgaç, yangi jamiyatga ötişning evolyutsion R. yölini tanladi. Bu yöl jamiyat a'zolarining manfaatlariga zid kelmaydigan, muayyan vaqtni talab qiladigan va pirovardida samarali buladigan yöldir. R.ning progressiv, taraqqiyot turi (q. Taraqqiyot) b-n regressiv, tanazzul turi (q. Inqiroz) farqlanadi.

Hoz. zamon fanida R.ning maxsus ilmiy nazariyasi işlab çiqilmoqda, unda asosan, qaytariluvçi jarayonlarni qarab çiquvçi klassik tabiatşunoslikdan farq qilgan holda, noçizikli, sakraşsimon özgarişlar bayon qilinadi (yana q. Miqdor özgarişlariiing sifat özgarişlariga ötişi qonuni, Qaramaqarşiliklar birligi va kuraşi qonuni, Inkorni inkor qonuni).

Baxtiyor Törayev.