Rixtagarlik
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 211-b. — ziyouz.com
Rixtagarlik (fors.toj. — quymoq) — rangli metall (asosan, mis, bronza, qalay) dan turli buyumlar quyiş kasbi. Hunarmandçilikning qad. turlaridan. Qadimda bronzadan qurollar, uy jihozlari, san'at va diniy marosimlarga oid buyumlar quyilganligi ma'lum (Bobil, Misr, Rim, Xitoy, Yunoniston). 13—14-a.larda Vizantiya, Venetsiya, Genuya, Florensiya özining R. buyumlari b-n şuhrat qozondi. 14—15-a.larda rus davlatida (Uralda) bronza va çöyandan zambaraklar, qönğiroqlar R. usulida quyilgan.
Arxeologik qazilmalarda hoz. Özbekiston hududida mil. av. 3ming yillikka doir bronza bolta quyiladigan toş qolip topilgan. Möğullar istilosi Örta Osiyoda R.ning rivojiga salbiy ta'sir etdi. 14-a.dan metall konlarining qayta işga solinişi munosabati b-n R. yana taraqqiy eta boşladi. 1399 y. Amir Temur buyruği b-n Abdulaziz ibn Şarafiddin tomonidan Ahmad Yassaviy maqbarasi uçun bronzadan quyilgan «nazirniyoz qozoni» hajmi, quyiliş uslubi va bezagi jihatidan noyob hisoblanadi.
16— 18-a.larda Örta Osiyoda köproq uruş qurollari quyilgan. Özbekiston xalqlari tarixi muzeiida şu davrlarga oid mis va bronzadan quyilgan zambaraklardan namunalar saqlangan. 19-a. oxirlarigaça Samarqand, Buxoro, Xiva, Toşkent va b. yirik şaharlarda, asosan. uyrözğor buyumlari quyiş keng örin egalladi. Keyinçalik sanoat rivojlanişi munosabati b-n R.ga unça ehtiyoj qolmadi. Quyma metall buyumlar tayyorlovçi usta rixtagar (quymaçi) deb ataladi (q. Hunarmandçilik).
Q.: Hunarmandçilik
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РИХТАГАРЛИК (форс.тож. — қуймоқ) — рангли металл (асосан, мис, бронза, қалай) дан турли буюмлар қуйиш касби. Ҳунармандчиликнинг қад. турларидан. Қадимда бронзадан қуроллар, уй жиҳозлари, санъат ва диний маросимларга оид буюмлар қуйилганлиги маълум (Бобил, Миср, Рим, Хитой, Юнонистон). 13—14-а.ларда Византия, Венеция, Генуя, Флоренция ўзининг Р. буюмлари б-н шуҳрат қозонди. 14—15-а.ларда рус давлатида (Уралда) бронза ва чўяндан замбараклар, қўнғироқлар Р. усулида қуйилган.
Археологик қазилмаларда ҳоз. Ўзбекистон ҳудудида мил. ав. 3минг йилликка доир бронза болта қуйиладиган тош қолип топилган. Мўғуллар истилоси Ўрта Осиёда Р.нинг ривожига салбий таъсир этди. 14-а.дан металл конларининг қайта ишга солиниши муносабати б-н Р. яна тараққий эта бошлади. 1399 й. Амир Темур буйруғи б-н Абдулазиз ибн Шарафиддин томонидан Аҳмад Яссавий мақбараси учун бронзадан қуйилган «назирниёз қозони» ҳажми, қуйилиш услуби ва безаги жиҳатидан ноёб ҳисобланади.
16— 18-а.ларда Ўрта Осиёда кўпроқ уруш қуроллари қуйилган. Ўзбекистон халқлари тарихи музеиида шу даврларга оид мис ва бронзадан қуйилган замбараклардан намуналар сақланган. 19-а. охирларигача Самарқанд, Бухоро, Хива, Тошкент ва б. йирик шаҳарларда, асосан. уйрўзғор буюмлари қуйиш кенг ўрин эгаллади. Кейинчалик саноат ривожланиши муносабати б-н Р.га унча эҳтиёж қолмади. Қуйма металл буюмлар тайёрловчи уста рихтагар (қуймачи) деб аталади (қ. Ҳунармандчилик).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.