Rizosfera

Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 192-b. — ziyouz.com

Rizosfera (yun. rhiza — ildiz va sfera) — ösimlik ildizlarini bevosita örab turadigan guproq qatlami. Tuproqning boşqa qatlamlariga qaraganda P. mikroorganizmlarga boy bölganidan, unda tuproq jarayonlari kuçliroq keçadi. R. mikroflorasinnj tarkibi tuproq tipi, ekologik şaroitlar va ösimlik yoşiga boğliq. Ösimliklar ildizlari orqali R.ga turli moddalar (qand, organik kislotalar, alkaloidlar, fitonsidlar) çiqadi va bu ajratmalar R. mikroorganizmlari uçun ozuqa böladi, tuproq nordonligini özgartiradi va b. (yana q. Ildiz).

RIZOUDDIN ibn FAXRUDDIN, Faxretdinov Rizo (1859.4.1, Samara gubernyasi, Bugulma uyezdi — 1936.11.4, Ufa) — ma'rifatparvar, adib, şarqşunos, diniy arbob. Asosan, turkiy tilda yozgan. Ilk yirik asari — «Kitob at-tasrif» («Morfologiya haqida kitob»), Qozonda naşr qilingan (1887). 1891 y.dan Ufaga köçib kelib Orenburg musulmonlari diniy kengaşida qozi bölib işlagan (1906—22), Rossiyaning içki qismi va Sibir musulmonlari Markaziy diniy boşqarmasi muftiysi (1922—32). Rossiya va b. mamlakatlardagi musulmonlar örtasidagi özaro aloqalarni kuçaytiriş uçun intilgan, Ğarbning mustamlakaçilik siyosatiga qarşi kuraşgan. 1906—17 y.larda 50 ga yaqin kitobi naşr qilingan. Orenburgda naşr etilgan «Vaqt» gaz. (1906—08) muharrir örinbosari va «Şöro» jur. (1908—18) muharriri. Uning asarlari 20-a. boşlaridayoq Turkistonda keng tarqalgan.

As: Tarbiyali xotun (T., 1991), Tarbiyali ona, Tarbiyali ota, Tarbiyali bola, Qozon, 1898; Axlu ayol, T., 1994.

Ad.: Tvorçestvo Rizi Faxretdinova: issledovaniye, materiali, Ufa, 1988.

Q.: Ildiz, Ildiz

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

РИЗОСФЕРА (юн. rhiza — илдиз ва сфера) — ўсимлик илдизларини бевосита ўраб турадиган гупроқ қатлами. Тупроқнинг бошқа қатламларига қараганда P. микроорганизмларга бой бўлганидан, унда тупроқ жараёнлари кучлироқ кечади. Р. микрофлорасиннж таркиби тупроқ типи, экологик шароитлар ва ўсимлик ёшига боғлиқ. Ўсимликлар илдизлари орқали Р.га турли моддалар (қанд, органик кислоталар, алкалоидлар, фитонцидлар) чиқади ва бу ажратмалар Р. микроорганизмлари учун озуқа бўлади, тупроқ нордонлигини ўзгартиради ва б. (яна қ. Илдиз).

РИЗОУДДИН ибн ФАХРУДДИН, Фахретдинов Ризо (1859.4.1, Самара губерняси, Бугульма уезди — 1936.11.4, Уфа) — маърифатпарвар, адиб, шарқшунос, диний арбоб. Асосан, туркий тилда ёзган. Илк йирик асари — «Китоб ат-тасриф» («Морфология ҳақида китоб»), Қозонда нашр қилинган (1887). 1891 й.дан Уфага кўчиб келиб Оренбург мусулмонлари диний кенгашида қози бўлиб ишлаган (1906—22), Россиянинг ички қисми ва Сибирь мусулмонлари Марказий диний бошқармаси муфтийси (1922—32). Россия ва б. мамлакатлардаги мусулмонлар ўртасидаги ўзаро алоқаларни кучайтириш учун интилган, Ғарбнинг мустамлакачилик сиёсатига қарши курашган. 1906—17 й.ларда 50 га яқин китоби нашр қилинган. Оренбургда нашр этилган «Вақт» газ. (1906—08) муҳаррир ўринбосари ва «Шўро» жур. (1908—18) муҳаррири. Унинг асарлари 20-а. бошларидаёқ Туркистонда кенг тарқалган.

Ас: Тарбияли хотун (Т., 1991), Тарбияли она, Тарбияли ота, Тарбияли бола, Қозон, 1898; Ахлу аёл, Т., 1994.

Ад.: Творчество Ризы Фахретдинова: исследование, материалы, Уфа, 1988.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.