Sanatoriy
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 135–136-b. — ziyouz.com
Sanatoriy (lot. sano — davolayman, soğaytiraman) — davolaşprofilaktika muassasasi Slarda tabiiy davolaş omillari (iqlim, mineral suvlar, şifobaxş balçiq va b.) b-n bir qatorda davo badan tarbiyasi qöllaniladi, parhez ovkatlar beriladi, davo va dam oliş tartibiga amal qilinadi. Sanoat korxonalariga yaqin joylarda işçixizmatçilar uçun sanatoriyprofilaktoriylar taşkil qilinadi (q. Profilaktoriy). Sanatoriyprofilaktoriylar korxona ma'muriyati va kasaba uyuşmalari nazoratida böladi. Özbekiston S.larida iqlim, kuyoş, balneobalçiq b-n davolaş, davolaş fizkulturasi va terrenkurdan keng foydalaniladi. Slar kurortlarda va iqlimi, tabiati, sanitariyagigiyena şartşaroitlari qulay bölgan yerlarda (mahalliy S.) joylaşadi. Bularga Şohimardon, Oqgoş, Çorvoq dam oliş zonalari kiradi (q. Kurort).
Yurtimiz aholisini özi yaşab turgan odatdagi iqlim şaroitlarida soiyumlaştiriş uçun noyob tabiiy iqlim omillariga ega bölgan Slar bor. Bularga «Oqtoş», «Zomin», «Kosonsoy», «Miroqi» S.lari kiradi. Şuningdek, respublikada mineral suvlarning barça turlarini öz içiga olgan boy gidromineral resurslar mavjud. «Çimyon» Seida «Matsesta» suviga öxşaş sulfidli (vodorod sulfidli) suv, «Çortoq», «Nihol» S.sida yod va brom miqdori yuqori bölgan yodbromli suv, «Çinobod», «Turon», «Böston», «Botanika», «Sitorai Mohi Xosa», «Kosonsoy» Slarida Saki, Yevpatoriya kurortlarining suvidan qolişmaydigan kam minerallaşgan gidrokarbonat, natriy xloridli suv, «Abu Ali ibn Sino» S.sida tabiiy radionli suv bor. Bu şifobaxş suvlardan bemorlar içadilar, vanna (duş) qabul qiladilar va davo maqsadlarida foydalanadilar. Bu Slar hoz. kun talabiga javob beradigan zamonaviy davolaşdiagnostika bazasiga ega. Slarda davolaşdiagnostika muolajalarini olib boriş uçun malakali şifokorlar, tibbiy asbobuskunalar b-n jihozlangan xonalar va lablar mavjud. Özbekistonda kattalar, bolalar va oilaviy Slar bor. Tibbiy yönalişiga qarab Slar sil b-n oğrigan bemorlar uçun (bu Slarga yöllanma bepul), qon aylaniş a'zolari, ovqat hazm qiliş a'zolari, nafas oliş a'zolari kasalliklari, moddalar almaşinuvining buzilişi, asab tizimi va tayançharakat a'zolari, endokrin kasalliklarini davolaşga möljallangan böladi. Slar bir va köp profilli bölişi mumkin. Respublikamizdagi bir profilli Slarga «Umid gulşani» (ginekologik va andrologik); «Sitorai Mohi Xosa» (buyraktoş), «Oktoş», «Zomin» (nafas oliş a'zolari) kiradi.
Sanatoriykurortda davolaş samaradorligi va natijalarning barqarorligi bemorlarni S. va kurortlarga töğri tanlab yuborişga boğliq. S.ga bemorlar davolaşprofilaktika muassasalarida tibbiy köriqdan ötkazilib, keyin yuboriladi. Vraç bemorga sanatoriykurort kartasini töldirib beradi. S.ga, asosan, kasalliklarning boşlanğiç davrida, şuningdek, statsionarda davolaşga ehtiyoji bölmagan surunkali kasalliklar b-n kasallangan hamda turli kasalliklar va operatsiyalarni boşidan keçirgan bemorlarni tuzaliş bosqiçida yuboriladi.
Bolalar S.lari surunkali kasalliklar rivojlanişining oldini olişda kasal bolalarni kompleks davolaşning muhim tomonlaridan hisoblanadi. Bolalarni S.ga vraç körsatmasiga muvofiq yuboriladi. Revmatizm, sil, tayançharakat a'zolari funksiyasining buzilişi, nafas a'zolari, ovqat hazm qiliş a'zolari, buyrak, siydik çiqariş yöllari va moddalar almaşinuvining buzilişi kasalliklari, psixonevrologik kasalliklar, teri kasalliklari, osteomiyelit, revmatoidli artrit b-n oğrigan bolalar S.lari mavjud. Ixtisoslaştirilgan bolalar S.laridan taşkdri «Ona va bola» S.lari bor. Barça bolalar Slarida tarbiyaviypedagogik işlar olib boriladi. Davolaş muddati uzaytirilgan Sda bolalar maktab dasturi böyiça öqiydi.
Q.: Kurort, Profilaktoriy
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САНАТОРИЙ (лот. sano — даволайман, соғайтираман) — даволашпрофилактика муассасаси Сларда табиий даволаш омиллари (иқлим, минерал сувлар, шифобахш балчиқ ва б.) б-н бир қаторда даво бадан тарбияси қўлланилади, парҳез овкатлар берилади, даво ва дам олиш тартибига амал қилинади. Саноат корхоналарига яқин жойларда ишчихизматчилар учун санаторийпрофилакторийлар ташкил қилинади (қ. Профилакторий). Санаторийпрофилакторийлар корхона маъмурияти ва касаба уюшмалари назоратида бўлади. Ўзбекистон С.ларида иқлим, куёш, бальнеобалчиқ б-н даволаш, даволаш физкультураси ва терренкурдан кенг фойдаланилади. Слар курортларда ва иқлими, табиати, санитариягигиена шартшароитлари қулай бўлган ерларда (маҳаллий С.) жойлашади. Буларга Шоҳимардон, Оқгош, Чорвоқ дам олиш зоналари киради (қ. Курорт).
Юртимиз аҳолисини ўзи яшаб турган одатдаги иқлим шароитларида соиюмлаштириш учун ноёб табиий иқлим омилларига эга бўлган Слар бор. Буларга «Оқтош», «Зомин», «Косонсой», «Мироқи» С.лари киради. Шунингдек, республикада минерал сувларнинг барча турларини ўз ичига олган бой гидроминерал ресурслар мавжуд. «Чимён» Сеида «Мацеста» сувига ўхшаш сульфидли (водород сульфидли) сув, «Чортоқ», «Ниҳол» С.сида йод ва бром миқдори юқори бўлган йодбромли сув, «Чинобод», «Турон», «Бўстон», «Ботаника», «Ситораи Моҳи Хоса», «Косонсой» Сларида Саки, Евпатория курортларининг сувидан қолишмайдиган кам минераллашган гидрокарбонат, натрий хлоридли сув, «Абу Али ибн Сино» С.сида табиий радионли сув бор. Бу шифобахш сувлардан беморлар ичадилар, ванна (душ) қабул қиладилар ва даво мақсадларида фойдаланадилар. Бу Слар ҳоз. кун талабига жавоб берадиган замонавий даволашдиагностика базасига эга. Сларда даволашдиагностика муолажаларини олиб бориш учун малакали шифокорлар, тиббий асбобускуналар б-н жиҳозланган хоналар ва лаблар мавжуд. Ўзбекистонда катталар, болалар ва оилавий Слар бор. Тиббий йўналишига қараб Слар сил б-н оғриган беморлар учун (бу Сларга йўлланма бепул), қон айланиш аъзолари, овқат ҳазм қилиш аъзолари, нафас олиш аъзолари касалликлари, моддалар алмашинувининг бузилиши, асаб тизими ва таянчҳаракат аъзолари, эндокрин касалликларини даволашга мўлжалланган бўлади. Слар бир ва кўп профилли бўлиши мумкин. Республикамиздаги бир профилли Сларга «Умид гулшани» (гинекологик ва андрологик); «Ситораи Моҳи Хоса» (буйрактош), «Октош», «Зомин» (нафас олиш аъзолари) киради.
Санаторийкурортда даволаш самарадорлиги ва натижаларнинг барқарорлиги беморларни С. ва курортларга тўғри танлаб юборишга боғлиқ. С.га беморлар даволашпрофилактика муассасаларида тиббий кўриқдан ўтказилиб, кейин юборилади. Врач беморга санаторийкурорт картасини тўлдириб беради. С.га, асосан, касалликларнинг бошланғич даврида, шунингдек, стационарда даволашга эҳтиёжи бўлмаган сурункали касалликлар б-н касалланган ҳамда турли касалликлар ва операцияларни бошидан кечирган беморларни тузалиш босқичида юборилади.
Болалар С.лари сурункали касалликлар ривожланишининг олдини олишда касал болаларни комплекс даволашнинг муҳим томонларидан ҳисобланади. Болаларни С.га врач кўрсатмасига мувофиқ юборилади. Ревматизм, сил, таянчҳаракат аъзолари функциясининг бузилиши, нафас аъзолари, овқат ҳазм қилиш аъзолари, буйрак, сийдик чиқариш йўллари ва моддалар алмашинувининг бузилиши касалликлари, психоневрологик касалликлар, тери касалликлари, остеомиелит, ревматоидли артрит б-н оғриган болалар С.лари мавжуд. Ихтисослаштирилган болалар С.ларидан ташкдри «Она ва бола» С.лари бор. Барча болалар Сларида тарбиявийпедагогик ишлар олиб борилади. Даволаш муддати узайтирилган Сда болалар мактаб дастури бўйича ўқийди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.