Kurort

Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 800–801-b. — ziyouz.com

Kurort KURORT, kurortl ar (nem. Kurort — şifobaxş joy) — odam organizmiga foydali va yoqimli ta'sir etadigan tabiiy şifobaxş vositalar (mineral buloklar, şifobaxş balçiqlar, kulay iqlim va b.)ga ega va şu vositalarni davolaş-profilaktika maqsadida qöllaş uçun zarur şart-şaroitlar bölgan joy. Şunday joylarda sanatoriylar taşqil etiladi. Tabiiy davo vositalarining xarakteriga köra, balneologik (k,. Balneoterapiya), balçiq b-n davolaydigan (q. Balçiq bilan davolaş) va iqlimiy (q. Iqlim bilan davolaş) K.lar farq qilinadi. Köp K.larda bir neça xil davo omillari (balçiqli balneologik, balneoiqlimiy, iqlimiybalneologik-balçiqli) böladi.

Balneologik K.larda asosiy davo omili vanna, duş, basseynda çömiliş (gidrokarbovatli, vatriy sulfatli va b. suv manbalari), şuningdek, ingalyatsiya, yuviş, klizma, çayiş va b. körinişida qöllaniladigan mineral suvlar hisoblanadi. Toşkent mineral suvi, Çortok, Çimyon, Kislovodsk, Soçi va b. sanatoriylar bunga misol böla oladi.

Balçiq b-n davolaydigan K.da suvi şör köl va limanlarning il balçiği, sapropel balçiği (suvi çuçuk köllarning il balçigi), torfli balçiqlar (çuçuk va minerallaşgan) işlatiladi. Özbekistonda, asosan, Jizzax viloyatidagi Baliqçi köl balçiğidan foydalaniladi.

Iqlimiy K.larda iqlim omillarining şifobaxş xususiyatlari: K.ning geografik joylaşişi, relyefi va tabiati b-n boğliq. Özbekistonda iqlimiy K.lardan Oqtoş, Çimyon va b. maşhur.

K.lar joylaşgan örniga qarab dengiz böyi, TOĞ tekislik (pastlik), örmon, daşt, yarim çöl va çöl iqlimli K.larga bölinadi. Havo va quyoş vannalari, şuningdek, dengiz, daryo va köllarda çömiliş iqlimiy K.larning asosiy davo usullaridir. Özbekistondagi K. joylardan dastlab Toşkent viloyatining Yangibozor qişloğida qimiz b-n davolaydigan, keyinçalik Şohimardonda (1932) öpka silini davolaydigan sanatoriylar qurildi.

Toğ iqlimiy K.lari (mas, Issiqköl)t ultrabinafşa nurlar köp, t-ra pastroq, havo toza va ionlaşgan böladi. Daşt K.larida yoz juda issiq va birmunça quruq bölib, bemorlar, asosan, iqlimiy omillar va qimiz b-n davolanadi (q. Qimiz bilan davolaş).

K.da davolaniş faqat tabiiy davo vositalaridan foydalaniş emas, balki organizmning himoya kuçlarini, şuningdek, uning noqulay ob-havo omillariga çidamini oşirişga qaratilgan zarur profilatik çora-tadbirlarni ham öz içiga oladi. Zaruriyatga qarab fizioterapevtik muolajalar, şifobaxş fizkultura, parhez taomlar, dori-darmonlar, turli giyehlardan tayyorlangan şarbatlar işlatiladi.

K.larda davolaş maxsus ruxsatnomalarga binoan olib boriladi. Bemorning K.da davolanişi uçun körsatma bölsa, unga tavsiya etilayotgan K.ning xili, davolaş turi (sanatoriy yoki ambölatoriya) va mazkur bemorning davolanişi uçun eng qulay fasl körsatilgan ma'lumotnoma beriladi. Bu bemorga K.ga yöllanma oliş uçun asos böladi. Söngra vraç bemorga sanatoriy-K. kartasini töldirib beradi. Ba'zi kasalliklarda (sil, miokard infarkti, insult va b.) sanatoriy-K.da davolaş örganib qolingan iqlim şaroitlarida ötkazilsa samaraliroq böladi. K.ga boriş töğrisidagi masa-lani hal etişdan avval, albatta, davolovçi vraç b-n maslahatlaşib oliş kerak.

Jahonga maşhur K.lardan Varva, Zakopane, Karlovi-Vari, Nitssa, şuningdek, Yessentuki, Jeleznovodsk, Kislovodsk, Pyatigorsk, Soçi, ÖzR dagi Çimyon, Çortoq va b.da tabiiy davo omillari b-n davolaş yölga qöyilgan. Tolibjon Sobirov.

Q.: Iqlim bilan davolaş, Qimiz bilan davolaş

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

КУРОРТ, курортл ар (нем. Kurort — шифобахш жой) — одам организмига фойдали ва ёқимли таъсир этадиган табиий шифобахш воситалар (минерал булоклар, шифобахш балчиқлар, кулай иқлим ва б.)га эга ва шу воситаларни даволаш-профилактика мақсадида қўллаш учун зарур шарт-шароитлар бўлган жой. Шундай жойларда санаторийлар ташқил этилади. Табиий даво воситаларининг характерига кўра, бальнеологик (к,. Бальнеотерапия), балчиқ б-н даволайдиган (қ. Балчиқ билан даволаш) ва иқлимий (қ. Иқлим билан даволаш) К.лар фарқ қилинади. Кўп К.ларда бир неча хил даво омиллари (балчиқли бальнеологик, бальнеоиқлимий, иқлимийбальнеологик-балчиқли) бўлади.

Бальнеологик К.ларда асосий даво омили ванна, душ, бассейнда чўмилиш (гидрокарбоватли, ватрий сульфатли ва б. сув манбалари), шунингдек, ингаляция, ювиш, клизма, чайиш ва б. кўринишида қўлланиладиган минерал сувлар ҳисобланади. Тошкент минерал суви, Чорток, Чимён, Кисловодск, Сочи ва б. санаторийлар бунга мисол бўла олади.

Балчиқ б-н даволайдиган К.да суви шўр кўл ва лиманларнинг ил балчиғи, сапропел балчиғи (суви чучук кўлларнинг ил балчиги), торфли балчиқлар (чучук ва минераллашган) ишлатилади. Ўзбекистонда, асосан, Жиззах вилоятидаги Балиқчи кўл балчиғидан фойдаланилади.

Иқлимий К.ларда иқлим омилларининг шифобахш хусусиятлари: К.нинг географик жойлашиши, рельефи ва табиати б-н боғлиқ. Ўзбекистонда иқлимий К.лардан Оқтош, Чимён ва б. машҳур.

К.лар жойлашган ўрнига қараб денгиз бўйи, ТОҒ текислик (пастлик), ўрмон, дашт, ярим чўл ва чўл иқлимли К.ларга бўлинади. Ҳаво ва қуёш ванналари, шунингдек, денгиз, дарё ва кўлларда чўмилиш иқлимий К.ларнинг асосий даво усулларидир. Ўзбекистондаги К. жойлардан дастлаб Тошкент вилоятининг Янгибозор қишлоғида қимиз б-н даволайдиган, кейинчалик Шоҳимардонда (1932) ўпка силини даволайдиган санаторийлар қурилди.

Тоғ иқлимий К.лари (мас, Иссиқкўл)т ультрабинафша нурлар кўп, т-ра пастроқ, ҳаво тоза ва ионлашган бўлади. Дашт К.ларида ёз жуда иссиқ ва бирмунча қуруқ бўлиб, беморлар, асосан, иқлимий омиллар ва қимиз б-н даволанади (қ. Қимиз билан даволаш).

К.да даволаниш фақат табиий даво воситаларидан фойдаланиш эмас, балки организмнинг ҳимоя кучларини, шунингдек, унинг ноқулай об-ҳаво омилларига чидамини оширишга қаратилган зарур профилатик чора-тадбирларни ҳам ўз ичига олади. Заруриятга қараб физиотерапевтик муолажалар, шифобахш физкультура, парҳез таомлар, дори-дармонлар, турли гиеҳлардан тайёрланган шарбатлар ишлатилади.

К.ларда даволаш махсус рухсатномаларга биноан олиб борилади. Беморнинг К.да даволаниши учун кўрсатма бўлса, унга тавсия этилаётган К.нинг хили, даволаш тури (санаторий ёки амбўлатория) ва мазкур беморнинг даволаниши учун энг қулай фасл кўрсатилган маълумотнома берилади. Бу беморга К.га йўлланма олиш учун асос бўлади. Сўнгра врач беморга санаторий-К. картасини тўлдириб беради. Баъзи касалликларда (сил, миокард инфаркти, инсульт ва б.) санаторий-К.да даволаш ўрганиб қолинган иқлим шароитларида ўтказилса самаралироқ бўлади. К.га бориш тўғрисидаги маса-лани ҳал этишдан аввал, албатта, даволовчи врач б-н маслаҳатлашиб олиш керак.

Жаҳонга машҳур К.лардан Варва, Закопане, Карлови-Вари, Ницца, шунингдек, Ессентуки, Железноводск, Кисловодск, Пятигорск, Сочи, ЎзР даги Чимён, Чортоқ ва б.да табиий даво омиллари б-н даволаш йўлга қўйилган. Толибжон Собиров.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.