Sançiq
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 163-b. — ziyouz.com
Sançiq — qorin böşliği a'zolari kasallanganda tösatdan paydo böladigan oğriq xuruji. Bunda şu a'zolar muskullari uzok, vaqt qisqarişi natijasida qisiliş vujudga kelib, kuçli oğriq kuzatiladi. Içak, jigar, me'da osti bezi, buyrak S.lari farq qilinadi.
Köproq içak sançiği uçraydi. Badhazm ovqatlarni köp iste'mol qiliş, içki a'zolardagi yalliğlaniş jarayonlari, operatsiyalardan keyin hosil bölgan çandiq, gijjalar bölişi, içakda açiş va bijğiş jarayonlarining kuçayib, yel töplanişidan paydo böladi. Köriçakning çuvalçangsimon ösimtasiga xos soha va töğri içak sançiği tafovut qilinadi. Ösimtaga xos soha sançiğida qorinning pastki va öng tomonida kuçli oğriq böladi; töğri içak sançiğida teztez takrorlanib turuvçi oğriq, iç kelişiga soxta moyillik kuzatiladi. Içak sançiği köngil aynişi, qusiş, qorinning dam bölişi va devorining taranglanişi, tölğoqsimon oğriq b-n keçadi.
Jigar sançiğida oğriq qovurğa osti sohasida paydo bölib, qorinning yuqori qismiga, öng kurak suyagi ostiga tarqaladi. Oğriq xurujlari oğiz qaqraşi va aççiq taxir maza sezilişi, köngil aynişi, qusiş, gavda t-rasining kötarilişi b-n ötadi. Bu — bir neça minutdan bir neça soatgaça davom etişi mumkin (q. Öttoş kasalligi).
Me'da osti bezi sançiğida bel oğrib, orqaga ham tarqaladi (q. Pankreatit). Buyrak sançiğida qorin va bel sohasida kuçli oğriq paydo bölib, çov va jinsiy a'zolarga tarqaladi, bemorning teztez siygisi qistab, siyganida açişib oğriydi. Oğriq kuçliligidan bemor «özini qöygani joy topolmay qoladi». Bu xurujlar köpinça oğir jismoniy iş qilgandan keyin, transportdagi silkiniş, çayqalişdan söng kuzatilişi mumkin.
Kuçli oğriq xurujlari vaqtida vraç çaqiriş, u kelgunça oğriq qoldiruvçi dorilar içirmaslik, issiq qilmaslik lozim.
Q.: Öttoş kasalligi, Pankreatit
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САНЧИҚ — қорин бўшлиғи аъзолари касалланганда тўсатдан пайдо бўладиган оғриқ хуружи. Бунда шу аъзолар мускуллари узок, вақт қисқариши натижасида қисилиш вужудга келиб, кучли оғриқ кузатилади. Ичак, жигар, меъда ости бези, буйрак С.лари фарқ қилинади.
Кўпроқ ичак санчиғи учрайди. Бадҳазм овқатларни кўп истеъмол қилиш, ички аъзолардаги яллиғланиш жараёнлари, операциялардан кейин ҳосил бўлган чандиқ, гижжалар бўлиши, ичакда ачиш ва бижғиш жараёнларининг кучайиб, ел тўпланишидан пайдо бўлади. Кўричакнинг чувалчангсимон ўсимтасига хос соҳа ва тўғри ичак санчиғи тафовут қилинади. Ўсимтага хос соҳа санчиғида қориннинг пастки ва ўнг томонида кучли оғриқ бўлади; тўғри ичак санчиғида тезтез такрорланиб турувчи оғриқ, ич келишига сохта мойиллик кузатилади. Ичак санчиғи кўнгил айниши, қусиш, қориннинг дам бўлиши ва деворининг тарангланиши, тўлғоқсимон оғриқ б-н кечади.
Жигар санчиғида оғриқ қовурға ости соҳасида пайдо бўлиб, қориннинг юқори қисмига, ўнг курак суяги остига тарқалади. Оғриқ хуружлари оғиз қақраши ва аччиқ тахир маза сезилиши, кўнгил айниши, қусиш, гавда т-расининг кўтарилиши б-н ўтади. Бу — бир неча минутдан бир неча соатгача давом этиши мумкин (қ. Ўттош касаллиги).
Меъда ости бези санчиғида бел оғриб, орқага ҳам тарқалади (қ. Панкреатит). Буйрак санчиғида қорин ва бел соҳасида кучли оғриқ пайдо бўлиб, чов ва жинсий аъзоларга тарқалади, беморнинг тезтез сийгиси қистаб, сийганида ачишиб оғрийди. Оғриқ кучлилигидан бемор «ўзини қўйгани жой тополмай қолади». Бу хуружлар кўпинча оғир жисмоний иш қилгандан кейин, транспортдаги силкиниш, чайқалишдан сўнг кузатилиши мумкин.
Кучли оғриқ хуружлари вақтида врач чақириш, у келгунча оғриқ қолдирувчи дорилар ичирмаслик, иссиқ қилмаслик лозим.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.