Sanoat kapitali
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 151–152-b. — ziyouz.com
Sanoat kapitali - sanoat sohasiga qöyilgan va şu sohada işlatiladigan kapital. Tarixan S.k. qişloq xöjaligi, savdo, sudxörlikaa qöllanilgan kapitalning sanoatga köçişi natijasida paydo bölgan. Sanoatdagi iqtisodiy resurslarning tarkiban har xil bölişi sababli S.k. 2 qismga — asosiy kapital va aylanma kapitali bölinadi. Bu qismlarning nisbati sanoat i.ç. xususiyatlariga qarab farklanadi. I.ç.ning kapital siğimi katta bölgan tarmoqlarda, mas, maşinasozlik va konçilikda asosiy kapital hissasi, qimmatbaho xom aşyo va butlovçi qismlarni işlatuvçi tarmoqlarda (zargarlik, elektronika va b.) aylanma kapital qissasi yuqori böladi. S.k. doiraviy harakat qiladi. S.k.ning doiraviy aylanişi pul şaklida (P) boşlanadi va bu pulga bozordan zaruriy resurelar sotib olinib, korxonada qöllanilganda i.ç. omillariga aylanadi, ular yordamida tovarlar yaratiladi, S.k.ning qiymati tovar (T) şakliga kiradi. Tovarlar bozorida sotilgandan keyin tovar qiymati tovar şaklidan pul şakliga (IT) aylanadi va P' dastlabki P.dan katta böladi. S.k.ning doiraviy aylanişi şunday davom etadi va i.ç.ning uzluksizligi ta'minlanadi. S.k. öz doiraviy aylanişi natijasida foyda yaratadi, bu foydani uning egasi tadbirkorlik daromadi şaklida oladi. Foydaning bir qismi kapitallaşadi, ya'ni investitsiyaga aylanib S.k.ga qöşiladi va uning ösişi yuz beradi.
19-a. oxiri — 20-a. boşlarida monoiolmyalarning paydo bölişi natijasida S.k. bank kapitali b-n qöşilib ketdi va moliya kapitali vujudga keldi (q. Kapital, Moliya kapitali, Pul kapitali).
Ahmadjon Ölmasov.
Q.: Kapital, Moliya kapitali, Pul kapitali
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САНОАТ КАПИТАЛИ - саноат соҳасига қўйилган ва шу соҳада ишлатиладиган капитал. Тарихан С.к. қишлоқ хўжалиги, савдо, судхўрликаа қўлланилган капиталнинг саноатга кўчиши натижасида пайдо бўлган. Саноатдаги иқтисодий ресурсларнинг таркибан ҳар хил бўлиши сабабли С.к. 2 қисмга — асосий капитал ва айланма капиталы бўлинади. Бу қисмларнинг нисбати саноат и.ч. хусусиятларига қараб фаркланади. И.ч.нинг капитал сиғими катта бўлган тармоқларда, мас, машинасозлик ва кончиликда асосий капитал ҳиссаси, қимматбаҳо хом ашё ва бутловчи қисмларни ишлатувчи тармоқларда (заргарлик, электроника ва б.) айланма капитал қиссаси юқори бўлади. С.к. доиравий ҳаракат қилади. С.к.нинг доиравий айланиши пул шаклида (П) бошланади ва бу пулга бозордан зарурий ресурелар сотиб олиниб, корхонада қўлланилганда и.ч. омилларига айланади, улар ёрдамида товарлар яратилади, С.к.нинг қиймати товар (Т) шаклига киради. Товарлар бозорида сотилгандан кейин товар қиймати товар шаклидан пул шаклига (IT) айланади ва П’ дастлабки П.дан катта бўлади. С.к.нинг доиравий айланиши шундай давом этади ва и.ч.нинг узлуксизлиги таъминланади. С.к. ўз доиравий айланиши натижасида фойда яратади, бу фойдани унинг эгаси тадбиркорлик даромади шаклида олади. Фойданинг бир қисми капиталлашади, яъни инвестицияга айланиб С.к.га қўшилади ва унинг ўсиши юз беради.
19-а. охири — 20-а. бошларида моноиолмяларнинг пайдо бўлиши натижасида С.к. банк капитали б-н қўшилиб кетди ва молия капитали вужудга келди (қ. Капитал, Молия капитали, Пул капитали).
Аҳмаджон Ўлмасов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.