Sedimentatsiya
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 261-b. — ziyouz.com
Sedimentatsiya (lot. sedimentum. — çökiş) — dispers faza zarralari (qattiq donaça, suyuklik tomçisi, gaz pufakçalari)ning suyuq yoki gazsimon dispers muxitda gravitatsion maydon yoki markazdan qoçma kuç maydonida çökişi yoki yuzaga suzib çiqişi. Agar zarralarning yönalgan harakati oğirlik kuçi yoki markazdan qoçma kuç ta'sirida zarralarning tartibsiz (xaotik) issiklik harakatidan ustun kelsa, S. sodir böladi (q. Broun harakati, Diffuziya). S. tezligi zarraning massasi, ölçami va şakliga, muhitning qovuşokligi va ziçligiga, şuningdek, maydon kuçining zarraga ta'siridan yuzaga keluvçi kuçlanişga boglik. Birbiri b-n özaro ta'sirlaşmaydigan mayda sferik zarralar S.si Stoke formulasi böyiça aniqlanadi. Tabiatda S. çökindi toğ jinslari hosil bölişiga, havzalardagi suvning tinişiga, atmosferadagi suyuq tomçi va qattiq zarralarning ajralişiga olib keladi. I.ç.da S. kukunlarni fraksiyalarga ajratişda, kimyotexnologiyada turli mahsulotlarni çökma holida ajratib olişda qöllanadi. S. sanoatda foydali qazilmalarni boyitişda, kimyo va neftkimyo texnologiyasi mahsulotlarini ajratişda, suvni tozalaşda va b.da işlatiladi. S. sentrifugalaş, ultratsentrifugalaş, sedimentatsion analizda keng qöllanadi (yana q. Tindiriş, Sedimentatsion analiz).
Q.: Broun harakati, Diffuziya, Sedimentatsion analiz
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СЕДИМЕНТАЦИЯ (лот. sedimentum. — чўкиш) — дисперс фаза зарралари (қаттиқ донача, суюклик томчиси, газ пуфакчалари)нинг суюқ ёки газсимон дисперс мухитда гравитацион майдон ёки марказдан қочма куч майдонида чўкиши ёки юзага сузиб чиқиши. Агар зарраларнинг йўналган ҳаракати оғирлик кучи ёки марказдан қочма куч таъсирида зарраларнинг тартибсиз (хаотик) иссиклик ҳаракатидан устун келса, С. содир бўлади (қ. Броун ҳаракати, Диффузия). С. тезлиги зарранинг массаси, ўлчами ва шаклига, муҳитнинг қовушоклиги ва зичлигига, шунингдек, майдон кучининг заррага таъсиридан юзага келувчи кучланишга боглик. Бирбири б-н ўзаро таъсирлашмайдиган майда сферик зарралар С.си Стоке формуласи бўйича аниқланади. Табиатда С. чўкинди тоғ жинслари ҳосил бўлишига, ҳавзалардаги сувнинг тинишига, атмосферадаги суюқ томчи ва қаттиқ зарраларнинг ажралишига олиб келади. И.ч.да С. кукунларни фракцияларга ажратишда, кимётехнологияда турли маҳсулотларни чўкма ҳолида ажратиб олишда қўлланади. С. саноатда фойдали қазилмаларни бойитишда, кимё ва нефткимё технологияси маҳсулотларини ажратишда, сувни тозалашда ва б.да ишлатилади. С. центрифугалаш, ультрацентрифугалаш, седиментацион анализда кенг қўлланади (яна қ. Тиндириш, Седиментацион анализ).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.