Sekund
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 279-b. — ziyouz.com
Sekund SEKUND, sekunda (lot. secunda divisio — ikkinçi böliş) — 1) vaqt ölçov birligi. s, sek b-n belgilanadi. S. örtaça Quyoş sutkasining 1/86400 qismiga teng: 1 sek = 1/60 min = soat. 20-a. 30 y.larida kvars soati yordamida Yerning öz öqi atrofida notekis harakatlanişi isbotlandi. Şu asosda, Xalqaro astronomiya kengaşining tavsiyasiga köra, 1960 y. oktyabr oyida Parijda bölib ötgan 11 Xalqaro ölçov va oğirlik boş konferensiyasi vaqtning asosiy ölçov birligi — efemerid S.ning yangi ta'rifini qabul qildi. Unga köra, S ölçovi qilib 1900tropik yil (q. Yil) ning 0yanvar, efemerid vaqt b-n soat 12 dagi 1/31556925,9747 qismi qabul qilindi. Molekulyar va atom soatlari paydo bölişi b-n 1967 y. 13Xalqaro ölçov va oğirlik boş konferensiyasida atom S.ining davomliligi qilib, taşqi maydonning tölqinlanişi nol bölganda yagona barqaror izotop seziy l33Cs atomlarining ma'lum energetik satxlar orasida ötişiga mos nurlanişining 9192631770,0 davri olindi (verguldan keyingi nol bu sonning kelgusida özgarmasligini biddiradi); 2) yassi burçak ölçov birligi (q. Gradus). 60~2 gradusga yoki 60~' minutga teng, 1 S. («) b-n belgilanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СЕКУНД, секунда (лот. secunda divisio — иккинчи бўлиш) — 1) вақт ўлчов бирлиги. с, сек б-н белгиланади. С. ўртача Қуёш суткасининг 1/86400 қисмига тенг: 1 сек = 1/60 мин = соат. 20-а. 30 й.ларида кварц соати ёрдамида Ернинг ўз ўқи атрофида нотекис ҳаракатланиши исботланди. Шу асосда, Халқаро астрономия кенгашининг тавсиясига кўра, 1960 й. октябрь ойида Парижда бўлиб ўтган 11 Халқаро ўлчов ва оғирлик бош конференцияси вақтнинг асосий ўлчов бирлиги — эфемерид С.нинг янги таърифини қабул қилди. Унга кўра, С ўлчови қилиб 1900тропик йил (қ. Йил) нинг 0январь, эфемерид вақт б-н соат 12 даги 1/31556925,9747 қисми қабул қилинди. Молекуляр ва атом соатлари пайдо бўлиши б-н 1967 й. 13Халқаро ўлчов ва оғирлик бош конференциясида атом С.ининг давомлилиги қилиб, ташқи майдоннинг тўлқинланиши ноль бўлганда ягона барқарор изотоп цезий l33Cs атомларининг маълум энергетик сатхлар орасида ўтишига мос нурланишининг 9192631770,0 даври олинди (вергулдан кейинги ноль бу соннинг келгусида ўзгармаслигини биддиради); 2) ясси бурчак ўлчов бирлиги (қ. Градус). 60~2 градусга ёки 60~’ минутга тенг, 1 С. («) б-н белгиланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.