Yil
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 4-b. — ziyouz.com
Yil — vaqt ölçov birligi: Yerning Quyoş atrofida bir marta töla aylanib çiqadigan vaqtga yaqin. Uning davomiyligiga olimlar qadimdan qiziqqanlar. Qad. Xitoy va Misrda Y. ança aniq hisoblangan. Yunon olimi Gipparx mil. av. 2-a.da Y. «1/300 kuni kam 365 1/4 kun» ekanligini aniqlagan. Bu esa hozirgidan farq qiladi (q. Kabisa yil). Hoz. vaqtda turli Y. tuşunçalari qöllaniladi. Mac, Quyoşning körinma harakatida uning yulduzlarga nisbatan ketma-ket 2 marta bir xil vaziyatni egallaşi orasida ötgan davr yulduz Y.i (siderik Y.) deyiladi; uning davomiyligi 365,256360 örtaça sutkaga teng. Quyoşning bahorgi teng kunlik nuqtasidan ketma-ket 2 marta ötişi orasidagi davr tropik Y. deyiladi, u 365,242196 örtaça sutkaga teng. Bundan taşqari, anomalistik Y. — Quyoşning perigeliydan ketma-ket 2 marta ötiş orasidagi davr (365,259641 örtaça sutka), ajdar Y. — Quyoşning Oy orbitasi tugunlarining biridan (kötariluvçi yoki pasayuvçi) ketma-ket ikki marta ötişi orasidagi davr (346,620047 örtaça sutka) va b. Y. hisoblari mavjud. Şuningdek, Y.ning fasl, oylarga bölinişi va davomiyligiga qarab hijriy- qamariy, hijriy-şamsiy Y. hisoblari va h.k. mavjud (q. Kalendar).
Q.: Kabisa yil, Kalendar, Kalendar
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЙИЛ — вақт ўлчов бирлиги: Ернинг Қуёш атрофида бир марта тўла айланиб чиқадиган вақтга яқин. Унинг давомийлигига олимлар қадимдан қизиққанлар. Қад. Хитой ва Мисрда Й. анча аниқ ҳисобланган. Юнон олими Гиппарх мил. ав. 2-а.да Й. «1/300 куни кам 365 1/4 кун» эканлигини аниқлаган. Бу эса ҳозиргидан фарқ қилади (қ. Кабиса йил). Ҳоз. вақтда турли Й. тушунчалари қўлланилади. Mac, Қуёшнинг кўринма ҳаракатида унинг юлдузларга нисбатан кетма-кет 2 марта бир хил вазиятни эгаллаши орасида ўтган давр юлдуз Й.и (сидерик Й.) дейилади; унинг давомийлиги 365,256360 ўртача суткага тенг. Қуёшнинг баҳорги тенг кунлик нуқтасидан кетма-кет 2 марта ўтиши орасидаги давр тропик Й. дейилади, у 365,242196 ўртача суткага тенг. Бундан ташқари, аномалистик Й. — Қуёшнинг перигелийдан кетма-кет 2 марта ўтиш орасидаги давр (365,259641 ўртача сутка), аждар Й. — Қуёшнинг Ой орбитаси тугунларининг биридан (кўтарилувчи ёки пасайувчи) кетма-кет икки марта ўтиши орасидаги давр (346,620047 ўртача сутка) ва б. Й. ҳисоблари мавжуд. Шунингдек, Й.нинг фасл, ойларга бўлиниши ва давомийлигига қараб ҳижрий- қамарий, ҳижрий-шамсий Й. ҳисоблари ва ҳ.к. мавжуд (қ. Календарь).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.