Sizigiya
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 345–346-b. — ziyouz.com
Sizigiya (yun. syzygia — qöşiliş, juftlik) — Oyning ikki fazasi — yangi oy va tölin oyning umumiy nomi. Bu davrda Yerdan qaraganda Oy yangi oy paytida Quyoşga juda yaqin burçak masofadan ötib, u b-n «qöşilgani» tufayli şunday nom olgan. S. paytida
Quyoş va Oy Yer b-n bir töğri çiziqda yotadi. Ularning Yer sirtiga beradigan kötarilişlari maksimum qiymatga ega böladi. Quyoş va Oy tutilişlari doimo S. davriga töğri keladi. «S.» atamasi Quyoş b-n birlaşiş va unga röpara turiş ma'nosida sayyoralarga nisbatan ham qöllaniladi. SIZIF, Sisif (lot. Sisyphus) yunon mifologiyasida şamol ma'budi Eolning öğli. Korinf ş. bunyodkori va şohi. Vafotidan söng yer osti zulmat dunyosi — Aidaa oğir mehnatga mahkum etilgan. Unga köra, S. oğir xarsangtoşni dumalatib toğning tepasiga çiqarişi lozim bölgan, biroqhar gal endi çöqqiga yetdim deganda toş pastga qulab keta bergan. Oğir. tuganmas, samarasiz iş va azobuqubatni anglatuvçi «Sizif mehnati», «Sizif toşi» iborasi şundan. S.ning mana şunday azobga mahkum etilganining sababi haqida miflarning turli xil variantlari saqlanib qolgan (xudolarning sirlarini oşkor qilib qöygani va b.). S obrazi yunon dramaturgiyasi (Esxil, Sofokl, Yevripidlarning saqlanmagan asarlari) yangi davr adabiyotida (A. Kamyu, F. Merl) va tasviriy san'atda (Titsian) saqlangan. SIZLOĞIÇ, follikulit tuk (soç) xaltaçasi oğzi (follikula)ning yiringli yalliğlanişi. Stafilokokklar qözgatadi. Teri tozaligi va şaxsiy gigiyena qoidalariga rioya qilmaslik, terining tirnalişi va çaqalanişi, organizmda moddalar almaşinuvining buzilişi, A va S vitaminlar yetişmasligi, köp terlaş va boşqalar S.ga sabab böladi. Faqat yuzdagi soç xaltaçasi (q. Soç) yalliğlanganda sikoz röy beradi va surunkali keçadi. Terining tukli qismida: yuz, böyin, son va b. sohalarda uçraydi. Yuza va çuqur S. farq qilinadi. Yuza S.da mayda (0,5 sm ça), dumaloq qizil tugunça hosil böladi, uning atrofi bir oz qiçişadi, tez orada şu tugunçadan örtasida soçi bor sarğimtiryaşil yiringça uç beradi. Ba'zan yiringlagan joy atrofi qizarib qoladi. Yuza S, odatda, heç qanday iz qoldirmay 2—3 kunda yöqolib ketadi. Çuqur S.da tugunçalar xiyla kattaroq (diametri 1 sm ça), konussimon şaklda böladi, teri qipqizarib turadi: şu joy qattiq bölib, bezillab oğriydi, yorilganda içidan yiring çiqadi. Kasallik 7—10 kunda tuzaladi, lekin örnida doğ qoladi. Teriga 1—2 dona mayda yiringçalar toşib, içidan soç çiqib turgan hollarda dastlabki davo sifatida 1% li brilliant köki, metilen köki va b. b-n artiş tavsiya etiladi. Agar yiringçalar soni köp bölsa, darhol vraç ga uçraşiş lozim. S.ni (xususan, yuzdagi S.ni) sitiş yaramaydi, aks holda infeksiya tarqalib ketişi mumkin. S. surunkali keçganda parhez sakdaş, aççiq, şirin, şör ovqatlar iste'mol qilmaslik; sut va ösimliklardan tayyorlangan servitamin ovqatlar tanovvul qiliş tavsiya etiladi. S.ning oldini olişda teri tozaligiga alohida e'tibor beriş ayniqsa muhim.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СИЗИГИЯ (юн. syzygia — қўшилиш, жуфтлик) — Ойнинг икки фазаси — янги ой ва тўлин ойнинг умумий номи. Бу даврда Ердан қараганда Ой янги ой пайтида Қуёшга жуда яқин бурчак масофадан ўтиб, у б-н «қўшилгани» туфайли шундай ном олган. С. пайтида
Қуёш ва Ой Ер б-н бир тўғри чизиқда ётади. Уларнинг Ер сиртига берадиган кўтарилишлари максимум қийматга эга бўлади. Қуёш ва Ой тутилишлари доимо С. даврига тўғри келади. «С.» атамаси Қуёш б-н бирлашиш ва унга рўпара туриш маъносида сайёраларга нисбатан ҳам қўлланилади. СИЗИФ, Сисиф (лот. Sisyphus) юнон мифологиясида шамол маъбуди Эолнинг ўғли. Коринф ш. бунёдкори ва шоҳи. Вафотидан сўнг ер ости зулмат дунёси — Аидаа оғир меҳнатга маҳкум этилган. Унга кўра, С. оғир харсангтошни думалатиб тоғнинг тепасига чиқариши лозим бўлган, бироқҳар гал энди чўққига етдим деганда тош пастга қулаб кета берган. Оғир. туганмас, самарасиз иш ва азобуқубатни англатувчи «Сизиф меҳнати», «Сизиф тоши» ибораси шундан. С.нинг мана шундай азобга маҳкум этилганининг сабаби ҳақида мифларнинг турли хил вариантлари сақланиб қолган (худоларнинг сирларини ошкор қилиб қўйгани ва б.). С образи юнон драматургияси (Эсхил, Софокл, Еврипидларнинг сақланмаган асарлари) янги давр адабиётида (А. Камю, Ф. Мерль) ва тасвирий санъатда (Тициан) сақланган. СИЗЛОҒИЧ, фолликулит тук (соч) халтачаси оғзи (фолликула)нинг йирингли яллиғланиши. Стафилококклар қўзгатади. Тери тозалиги ва шахсий гигиена қоидаларига риоя қилмаслик, терининг тирналиши ва чақаланиши, организмда моддалар алмашинувининг бузилиши, А ва С витаминлар етишмаслиги, кўп терлаш ва бошқалар С.га сабаб бўлади. Фақат юздаги соч халтачаси (қ. Соч) яллиғланганда сикоз рўй беради ва сурункали кечади. Терининг тукли қисмида: юз, бўйин, сон ва б. соҳаларда учрайди. Юза ва чуқур С. фарқ қилинади. Юза С.да майда (0,5 см ча), думалоқ қизил тугунча ҳосил бўлади, унинг атрофи бир оз қичишади, тез орада шу тугунчадан ўртасида сочи бор сарғимтиряшил йирингча уч беради. Баъзан йиринглаган жой атрофи қизариб қолади. Юза С, одатда, ҳеч қандай из қолдирмай 2—3 кунда йўқолиб кетади. Чуқур С.да тугунчалар хийла каттароқ (диаметри 1 см ча), конуссимон шаклда бўлади, тери қипқизариб туради: шу жой қаттиқ бўлиб, безиллаб оғрийди, ёрилганда ичидан йиринг чиқади. Касаллик 7—10 кунда тузалади, лекин ўрнида доғ қолади. Терига 1—2 дона майда йирингчалар тошиб, ичидан соч чиқиб турган ҳолларда дастлабки даво сифатида 1% ли бриллиант кўки, метилен кўки ва б. б-н артиш тавсия этилади. Агар йирингчалар сони кўп бўлса, дарҳол врач га учрашиш лозим. С.ни (хусусан, юздаги С.ни) ситиш ярамайди, акс ҳолда инфекция тарқалиб кетиши мумкин. С. сурункали кечганда парҳез сакдаш, аччиқ, ширин, шўр овқатлар истеъмол қилмаслик; сут ва ўсимликлардан тайёрланган сервитамин овқатлар тановвул қилиш тавсия этилади. С.нинг олдини олишда тери тозалигига алоҳида эътибор бериш айниқса муҳим.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.