Suvni çuçuklantiriş
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 670-b. — ziyouz.com
Suvni çuçuklantiriş - kuçli minerallangan va şör dengiz suvlarini xöjalikda işlatiladigan va içimlik suv holiga keltiriş; tabiiy suvlar tarkibidagi tuzlar konsentratsiyasini (1 g/l gaça) kamaytiriş. S. ç. ning distillaş, muzlatiş, elektrodializ, giperfiltratsiya va b. usullari bor. Suvning agregat holatini özgartirib (distillab, muzlatib) xam, agregat holatini özgartirmay (elektrodializ, giperfiltratsiya) ham suv çuçuklantiriladi. Tuzli suvlarni distillab çuçuklantirişda avval u qizdiriladi va hosil bölgan buğ kondensatlanadi (q. Distillangan suv). Muzlatib çuçuklantirişda tuzli suv muzlatilganda çuçuk suv muzi kristallari va bu kristallar orasida tuzli suv muzi kristallari hosil böliş xossasidan foydalaniladi. Eriş jarayonida avval tuzli suv muzi kristallari suyuq holatga ötadi. Elektrodializ usuli bilan S.ç.da suvdagi tuz eritmalarining kation va anionlari çuçuk suvni ötkazmaydigan maxsus ion almaşinuvçi membranalar orqali çiqarib yuboriladi. Giperfiltratsiya (qayta osmos) usulida esa atsetilsellyuloza yoki poliamid smolalardan tayyorlangan yarim kirituvçan membranalar suv molekulalarini ötkazib, suvdagi tuz eritmalarining gidratlangan ionlarini tutib qoladi. Bu usullarning hammasi maxsus qurilmalarda amalga oşiriladi (yana q. Dializ, Osmos). Yer yuzidagi köp mamlakatlarda çuçuk suv tanqisligi bois okean, dengiz suvi, yer osti suvlari çuçuklantiriladi. Ba'zi yirik kemalarda S.ç. qurilmalari böladi. Ular şu kema ehtiyoji uçun suvni çuçuklantirib beradi.
Q.: Dializ, Distillangan suv, Osmos
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СУВНИ ЧУЧУКЛАНТИРИШ - кучли минералланган ва шўр денгиз сувларини хўжаликда ишлатиладиган ва ичимлик сув ҳолига келтириш; табиий сувлар таркибидаги тузлар концентрациясини (1 г/л гача) камайтириш. С. ч. нинг дистиллаш, музлатиш, электродиализ, гиперфильтрация ва б. усуллари бор. Сувнинг агрегат ҳолатини ўзгартириб (дистиллаб, музлатиб) хам, агрегат ҳолатини ўзгартирмай (электродиализ, гиперфильтрация) ҳам сув чучуклантирилади. Тузли сувларни дистиллаб чучуклантиришда аввал у қиздирилади ва ҳосил бўлган буғ конденсатланади (қ. Дистилланган сув). Музлатиб чучуклантиришда тузли сув музлатилганда чучук сув музи кристаллари ва бу кристаллар орасида тузли сув музи кристаллари ҳосил бўлиш хоссасидан фойдаланилади. Эриш жараёнида аввал тузли сув музи кристаллари суюқ ҳолатга ўтади. Электродиализ усули билан С.ч.да сувдаги туз эритмаларининг катион ва анионлари чучук сувни ўтказмайдиган махсус ион алмашинувчи мембраналар орқали чиқариб юборилади. Гиперфильтрация (қайта осмос) усулида эса ацетилцеллюлоза ёки полиамид смолалардан тайёрланган ярим киритувчан мембраналар сув молекулаларини ўтказиб, сувдаги туз эритмаларининг гидратланган ионларини тутиб қолади. Бу усулларнинг ҳаммаси махсус қурилмаларда амалга оширилади (яна қ. Диализ, Осмос). Ер юзидаги кўп мамлакатларда чучук сув танқислиги боис океан, денгиз суви, ер ости сувлари чучуклантирилади. Баъзи йирик кемаларда С.ч. қурилмалари бўлади. Улар шу кема эҳтиёжи учун сувни чучуклантириб беради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.