Temiratki
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 261–262-b. — ziyouz.com
Temiratki — taşqi körinişi, keçişi va keltirib çiqaruvçi sabablari turliça bölgan köpçilik teri kasallikyaarinç ifodalovçi termin. Qiçişib, usti qipiklanib turadigan har xil toşmalar qadimdan T. deb atalgan. Qizil yassi T., puşti T., yuzdagi oddiy T., psoriaz — qipikli T., trixofitiya — qirma T. va b. farq qilinadi.
Qizil yassi temiratki — terining surunkali kasalligi. Bunda bilakning içki, boldirning old yuzasiga, bel, jinsiy a'zolar terisiga qizil, oç puşti yoki binafşa rang, örtasi botiq, yaltiroq, köpburçak şaklida mayda tugunçalar toşadi. Ular qagtiq qiçişadi, kattalaşib atrofga tarqaladi, ba'zan bir-biri bilan qöşilib, pilikçalar hosil qiladi. K,izil yassi T. köproq katta yoşdagi kişilarda badanning xamma joyida (yuzdan taşqari), oğiz şilliq qavatida, labning qizil hoşiyasida uçraydi.
Puşti temiratki — terining infeksion kasalligi; turli yoşdagi kişilarda kuzatiladi. Dastlab terida yumaloq yoki oval şakldagi oç puşti rangli mayda doğlar paydo böladi. Oradan 4—20 kun ötgaç doğlar badanning xiylagina qismini egallaydi, örtasi qazgoklanib turadi. Bemorning umumiy ahvoli özgarmasligi ham mumkin, ba'zan uning trasi kötarilib, badani qiçişadi, darmonsizlanadi. Keyinçalik doğlar qönğir tus olib, oradan 4—8 hafta ötgaç, özözidan yöqolib ketadi, örni qolmaydi.
Ba'zan allergiyaga moyil kişilarning kasallik vaqtida terisi notöğri parvariş qilinsa, ötkir yalliğlaniş kuzatiladi (doğlar qipqizil bölib, namiqib turadi).
Yuzdagi oddiy temiratkin i streptokokklar qözğatadi. Yuzga, oğiz atrofiga har xil kattalikdagi oç puşti rang toşmalar toşadi. Köproq bolalarda kuzatiladi.
Tukli temiratki, asosan, qöloyoqlarning yoziladigan joylari, köpinça dumba sohasida uçraydi. Şy joylarda içida tuk bölgan, usti qipikli, uşlab körilganda qölga kattik, unnaydigan mayda kulrang tugunçalar paydo böladi. Köproq bolalarda kuzatiladi. Kasallangan teri quruq, ğadirbudur böladi. Soç follikulalarida muguzlaniş jarayonining buzilişi oqibatida vujudga keladi (q. Son). Kasallikka xos alomatlar bola 2— 5 yoşligidayoq yuzaga kelib, baloğatga yetgan davrida aniq közga taşlanadi, borabora yöqolib ketadi; kasallik aksari qişda qöziydi. Bemorni teri kasalliklari böyiça mutaxassis vraç davolaydi. Unga doridarmonlardan taşqari, maxsus parhez buyuriladi. Terini töğri parvariş qiliş tavsiya etiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЕМИРАТКИ — ташқи кўриниши, кечиши ва келтириб чиқарувчи сабаблари турлича бўлган кўпчилик тери касалликяаринч ифодаловчи термин. Қичишиб, усти қипикланиб турадиган ҳар хил тошмалар қадимдан Т. деб аталган. Қизил ясси Т., пушти Т., юздаги оддий Т., псориаз — қипикли Т., трихофития — қирма Т. ва б. фарқ қилинади.
Қизил ясси темиратки — терининг сурункали касаллиги. Бунда билакнинг ички, болдирнинг олд юзасига, бел, жинсий аъзолар терисига қизил, оч пушти ёки бинафша ранг, ўртаси ботиқ, ялтироқ, кўпбурчак шаклида майда тугунчалар тошади. Улар қагтиқ қичишади, катталашиб атрофга тарқалади, баъзан бир-бири билан қўшилиб, пиликчалар ҳосил қилади. К,изил ясси Т. кўпроқ катта ёшдаги кишиларда баданнинг хамма жойида (юздан ташқари), оғиз шиллиқ қаватида, лабнинг қизил ҳошиясида учрайди.
Пушти темиратки — терининг инфекцион касаллиги; турли ёшдаги кишиларда кузатилади. Дастлаб терида юмалоқ ёки овал шаклдаги оч пушти рангли майда доғлар пайдо бўлади. Орадан 4—20 кун ўтгач доғлар баданнинг хийлагина қисмини эгаллайди, ўртаси қазгокланиб туради. Беморнинг умумий аҳволи ўзгармаслиги ҳам мумкин, баъзан унинг траси кўтарилиб, бадани қичишади, дармонсизланади. Кейинчалик доғлар қўнғир тус олиб, орадан 4—8 ҳафта ўтгач, ўзўзидан йўқолиб кетади, ўрни қолмайди.
Баъзан аллергияга мойил кишиларнинг касаллик вақтида териси нотўғри парвариш қилинса, ўткир яллиғланиш кузатилади (доғлар қипқизил бўлиб, намиқиб туради).
Юздаги оддий темираткин и стрептококклар қўзғатади. Юзга, оғиз атрофига ҳар хил катталикдаги оч пушти ранг тошмалар тошади. Кўпроқ болаларда кузатилади.
Тукли темиратки, асосан, қўлоёқларнинг ёзиладиган жойлари, кўпинча думба соҳасида учрайди. Шy жойларда ичида тук бўлган, усти қипикли, ушлаб кўрилганда қўлга каттик, уннайдиган майда кулранг тугунчалар пайдо бўлади. Кўпроқ болаларда кузатилади. Касалланган тери қуруқ, ғадирбудур бўлади. Соч фолликулаларида мугузланиш жараёнининг бузилиши оқибатида вужудга келади (қ. Сон). Касалликка хос аломатлар бола 2— 5 ёшлигидаёқ юзага келиб, балоғатга етган даврида аниқ кўзга ташланади, борабора йўқолиб кетади; касаллик аксари қишда қўзийди. Беморни тери касалликлари бўйича мутахассис врач даволайди. Унга доридармонлардан ташқари, махсус парҳез буюрилади. Терини тўғри парвариш қилиш тавсия этилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.