Tikuvçilik
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 377-b. — ziyouz.com
Tikuvçilik — kasbhunar turi; kiyimkeçak: körpatöşak va b. buyumlarni tikiş kasbi. T. vositalari, material va texnikasi turli davrlarda turli xalklarning moddiy va madaniy saviyasi, ikĞşm şaroiti, ehtiyoj va imkoniyatlari, urfodatlari zaminida taraniy etgan (q. Kiyim). Arxeologik qazişlar natijasida jaxrnning turli mamlakatlari hududidan topilgan T. vositalari, kiyimkeçak va uyrözğor buyumlari bu kayebning barça xalqlarda qadimdan mavjudligi, öziga xos taraqqiyot bosqiçlarini ötaganligini körsatadi. T. buyumlari dehqonçilik bilan şuğullanadigan xalklarda köproq ösimlik tolalaridan töqilgan gazlamalardan, çorvador xalklarda aksariyat jun gazlama va teridan tikilgan.
19-a.gaça barça xalklarda, jumladan, Örta Osiyo xalqlarida ham T. işlari qölda bajarilgan. Ba'zi sohalarda bu kasb namunalari yuksak san'at darajasiga kötarilgan (mas., gulkörpa, zarbof tön, çoyşab, jiyak va h.k.). Turli davrlarda T.dan mustaqil kasb sifatida etikdözlik, mahsidözlik, pöstindözlik, döppidözlik, kaştadözlik, gilamçşşk va b. köplab kasb turlari ajralib çiqqan. 19-a. 2yarmidan Yevropa mamlakatlarida T.da maxsus tikuv maşinalari keng qöllanila boşladi, keyin boşqa hududlarga, şu jumladan, Özbekistonga ham tarqaldi (q. Tiku v maşinasi). T. taraqqiyotining hamma davrlarida biçiqçilik uning ajralmas qismi bölgan. Örta Osiyoda, şu jumladan, Özbekistonda T. hunarmandçilikdan yengil sanoatning yirik tarmoğiga aylandi. Zamonaviy texnika bilan uskunalangan korxonalar taşkil etildi, mahalliy tikuvçi, kosib va b. hunarmandlar T.ning yangi texnikasini özlaştirdilar (q. Yengil sanoat).
Q.: Kiyim, Yengil sanoat
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТИКУВЧИЛИК — касбҳунар тури; кийимкечак: кўрпатўшак ва б. буюмларни тикиш касби. Т. воситалари, материал ва техникаси турли даврларда турли халкларнинг моддий ва маданий савияси, икҒшм шароити, эҳтиёж ва имкониятлари, урфодатлари заминида тараний этган (қ. Кийим). Археологик қазишлар натижасида жахрннинг турли мамлакатлари ҳудудидан топилган Т. воситалари, кийимкечак ва уйрўзғор буюмлари бу каебнинг барча халқларда қадимдан мавжудлиги, ўзига хос тараққиёт босқичларини ўтаганлигини кўрсатади. Т. буюмлари деҳқончилик билан шуғулланадиган халкларда кўпроқ ўсимлик толаларидан тўқилган газламалардан, чорвадор халкларда аксарият жун газлама ва теридан тикилган.
19-а.гача барча халкларда, жумладан, Ўрта Осиё халқларида ҳам Т. ишлари қўлда бажарилган. Баъзи соҳаларда бу касб намуналари юксак санъат даражасига кўтарилган (мас., гулкўрпа, зарбоф тўн, чойшаб, жияк ва ҳ.к.). Турли даврларда Т.дан мустақил касб сифатида этикдўзлик, маҳсидўзлик, пўстиндўзлик, дўппидўзлик, каштадўзлик, гиламчшшк ва б. кўплаб касб турлари ажралиб чиққан. 19-а. 2ярмидан Европа мамлакатларида Т.да махсус тикув машиналари кенг қўлланила бошлади, кейин бошқа ҳудудларга, шу жумладан, Ўзбекистонга ҳам тарқалди (қ. Тику в машинаси). Т. тараққиётининг ҳамма даврларида бичиқчилик унинг ажралмас қисми бўлган. Ўрта Осиёда, шу жумладан, Ўзбекистонда Т. ҳунармандчиликдан енгил саноатнинг йирик тармоғига айланди. Замонавий техника билан ускуналанган корхоналар ташкил этилди, маҳаллий тикувчи, косиб ва б. ҳунармандлар Т.нинг янги техникасини ўзлаштирдилар (қ. Енгил саноат).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.