Tulyaremiya
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 683-b. — ziyouz.com
Tulyaremiya (AQŞ Kaliforniya ştatidagi Tulyare degan joy nomidan olingan, dastlab şu yerdagi zararlangan yumronqrziklardan topilgan) — hayvonlar (köproq qöy, möynali hayvonlar) va odamda uçraydigan tabiiy öçokli ötkir infeksion kasallik; hayvonlarda kasallik köpinça yaşirin keçadi; odamda öpka, limfa tugunlari (bubon — şiş hosil qilib), içak zararlanişi bilan ötadi. T. kasal kemiruvçilardan yuqadi. Kasallik odamdan odamga yuqmaydi. Qözğatuvçilari organizmga şikastlangan teri, köz şilliq qavati, nafas yöllari, me'daiçak yöli orqali kiradi. Kasallikning yaşirin davri (q. Inkubatsion davr) 3—7 kun (ba'zan 21 kungaça). Kasallik tösatdan boşlanadi, harorat 38—39° gaça kötariladi, et uvişib, boş, muskullar ogriydi, bemor qayt qilişi, alaxlaşi, burni qonaşi mumkin. Kasallikning birinçi kunidan boşlab bemor darmonsizlanadi, böşaşadi, loqayd bölib qoladi, köp terlaydi. Qözğatuvçilar odam organizmiga zararlangan teri (şilingan, kesilgan va tirnalgan joydan), köz şilliq pardasi orqali tuşganida uning örnaşgan joyi yaqinidagi limfa tugunlarida (q. Limfa sistemasi) yalliğlaniş jarayoni röy beradi va bubon paydo böladi. Qözğatuvçilar nafas yöllari orqali ötganda bronxit, öpka yalliğlanişi, hazm yölining şilliq qavati orqali kirganida köngil aynib, qorinda kuçli oğriq paydo bölişi mumkin. T.ga şubha bölgan joylarda kemiruvçilar va qon söruvçi böğimoyokdilarni yöqotiş çoralari köriladi, içiladigan va xöjalik suvlari zararsizlantiriladi.
Q.: Inkubatsion davr, Limfa sistemasi
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТУЛЯРЕМИЯ (АҚШ Калифорния штатидаги Туляре деган жой номидан олинган, дастлаб шу ердаги зарарланган юмронқрзиклардан топилган) — ҳайвонлар (кўпроқ қўй, мўйнали ҳайвонлар) ва одамда учрайдиган табиий ўчокли ўткир инфекцион касаллик; ҳайвонларда касаллик кўпинча яширин кечади; одамда ўпка, лимфа тугунлари (бубон — шиш ҳосил қилиб), ичак зарарланиши билан ўтади. Т. касал кемирувчилардан юқади. Касаллик одамдан одамга юқмайди. Қўзғатувчилари организмга шикастланган тери, кўз шиллиқ қавати, нафас йўллари, меъдаичак йўли орқали киради. Касалликнинг яширин даври (қ. Инкубацион давр) 3—7 кун (баъзан 21 кунгача). Касаллик тўсатдан бошланади, ҳарорат 38—39° гача кўтарилади, эт увишиб, бош, мускуллар огрийди, бемор қайт қилиши, алахлаши, бурни қонаши мумкин. Касалликнинг биринчи кунидан бошлаб бемор дармонсизланади, бўшашади, лоқайд бўлиб қолади, кўп терлайди. Қўзғатувчилар одам организмига зарарланган тери (шилинган, кесилган ва тирналган жойдан), кўз шиллиқ пардаси орқали тушганида унинг ўрнашган жойи яқинидаги лимфа тугунларида (қ. Лимфа системаси) яллиғланиш жараёни рўй беради ва бубон пайдо бўлади. Қўзғатувчилар нафас йўллари орқали ўтганда бронхит, ўпка яллиғланиши, ҳазм йўлининг шиллиқ қавати орқали кирганида кўнгил айниб, қоринда кучли оғриқ пайдо бўлиши мумкин. Т.га шубҳа бўлган жойларда кемирувчилар ва қон сўрувчи бўғимоёкдиларни йўқотиш чоралари кўрилади, ичиладиган ва хўжалик сувлари зарарсизлантирилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.